Klaver chanteert Jetten: ´Kies voor ons of ga samen met radicaal rechts´

Jesse Klaver trekt een harde grens. De leider van PRO maakt ondubbelzinnig duidelijk dat het minderheidskabinet van premier Rob Jetten niet tegelijk bij zijn partij en bij JA21 kan aankloppen voor steun. Tijdens een partijcongres in Den Bosch gooide hij die boodschap op tafel, en de politieke gevolgen laten zich al voelen.

Een fusie en een ultimatum tegelijk

Het partijcongres in Den Bosch was in de eerste plaats historisch om een andere reden. Op dit congres gingen GroenLinks en PvdA officieel samen verder onder de naam PRO. Klaver erkende tijdens zijn toespraak dat het fusieproces niet zonder weerstand verliep. Binnen beide partijen waren er leden die twijfelden. Toch zei hij dat zij, ondanks hun worsteling en twijfels, uiteindelijk instemden met de stap. Dat maakt het congres een mijlpaal voor de progressieve politiek in Nederland.

Maar Klaver liet het daar niet bij. Hij gebruikte het podium ook om een scherpe politieke boodschap af te geven aan het kabinet. Het minderheidskabinet van premier Rob Jetten zoekt voortdurend steun in de Tweede Kamer. Dat kan zowel bij progressieve partijen als bij conservatievere fracties zoals JA21 en de SGP. Klaver vindt die combinatie onacceptabel. Bovendien formuleerde hij zijn bezwaar in directe bewoordingen.

Klaver noemt JA21 radicaal-rechts

In een eerder interview in de Volkskrant had Klaver al aangegeven geen steun te willen verlenen aan kabinetsplannen waarbij zijn partij én JA21 tegelijk worden betrokken. Hij koppelde die weigering aan de standpunten van JA21 over migratie. Volgens Klaver pleit JA21 voor een actief remigratiebeleid, een begrip dat hij associeert met het radicaal-rechtse spectrum van de politiek. Daarnaast herhaalde hij die boodschap tijdens het congres, waar hij het uitdrukkelijk framing als een keuze tussen progressief en conservatief.

De kwalificatie radicaal-rechts is uiteraard die van Klaver zelf. Of die omschrijving feitelijk klopt, is een andere discussie. Maar zijn politieke punt staat overeind: hij wil niet dat PRO als wisselgelddekking fungeert naast een partij die hij fundamenteel anders acht. Zijn boodschap aan het kabinet is dan ook glashelder: kies een richting en zet daar op in.

Sociale zekerheid als inzet

Klaver maakte ook duidelijk welke prijs PRO vraagt voor eventuele samenwerking. Hij riep het kabinet op de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid terug te draaien. Geen afbraak, maar versterking: dat was de kernboodschap op dit punt. Vervolgens zei hij samen met de vakbonden te willen optrekken om die bezuinigingen van tafel te krijgen. Daarmee positioneert hij PRO uitdrukkelijk als de spreekbuis van werkende en gewone mensen, in zijn eigen woorden.

Die woorden kwamen ook terug in de toespraak van FNV-voorzitter Hans Spekman. Hij sprak eveneens op het congres en kondigde aan dat de vakbond samen met PRO op zal trekken tegen de plannen van het kabinet op het gebied van sociale zekerheid. Dat is opmerkelijk, omdat een vakbond daarmee nadrukkelijk de kant van één politieke partij kiest. Bovendien versterkt het het beeld dat PRO actief een brede coalitie van maatschappelijke organisaties aan zich wil binden.

De positie van het minderheidskabinet

Voor het kabinet-Jetten is de boodschap van Klaver een complicatie. Als minderheidskabinet heeft het bij iedere stem in de Tweede Kamer wisselende meerderheden nodig. Dat betekent dat het pragmatisch zoekt naar steun, afhankelijk van het dossier. Soms lukt dat via progressieve partijen, soms via conservatievere fracties. Klaver wil aan die flexibele benadering nu een einde maken, althans voor zover het zijn partij betreft.

Echter, het kabinet heeft die keuze niet zomaar in handen. Als premier Rob Jetten consequent voor PRO kiest, valt JA21 af. Andersom geldt hetzelfde. Dat maakt de parlementaire ruimte voor het kabinet smaller. Klaver is zich daar ongetwijfeld van bewust, en zijn uitspraken zijn dan ook niet alleen een principieel statement, maar ook een bewuste machtszet.

PRO als brede volkspartij

Ondertussen werkt Klaver hard aan het neerzetten van een nieuw imago voor zijn partij. PRO wil geen niche-partij zijn die alleen de progressieve elite aanspreekt. Het speerpunt is uitdrukkelijk om een brede volkspartij te worden. Klaver herhaalde op het congres meerdere keren dat hij wil dat het leven betaalbaar blijft voor werkende en gewone mensen. Die taal is bewust gekozen en wijkt af van het klassieke GroenLinks-vocabulaire. Daarmee richt PRO zich op een bredere kiezersgroep dan voorheen.

Die ambitie verklaart ook waarom de alliantie met FNV politiek aantrekkelijk is. Vakbonden bereiken juist die werkende Nederlanders die PRO wil aanspreken. Bovendien geeft samenwerking met de grootste vakbond van het land gewicht aan de claims van PRO over betaalbaarheid en sociale bescherming. Dat is geen toeval, maar een doordacht onderdeel van de nieuwe positionering van de partij.

Wat volgt nu

De komende weken zal moeten blijken hoe het kabinet reageert op het ultimatum van Klaver. Premier Jetten heeft zich er vooralsnog niet publiekelijk over uitgelaten. Toch dwingt de uitspraak van de PRO-leider het kabinet tot nadenken over zijn politieke strategie. Wil het de deur naar PRO openhouden, dan is samenwerking met JA21 op diezelfde dossiers geen optie meer. Dat maakt de politieke rekensommen voor de komende maanden een stuk ingewikkelder. Jesse Klaver heeft zijn grens getrokken en wacht nu af hoe Den Haag reageert.