Kabinet draait bezuinigingen sociale zekerheid terug en zoekt nu dekking voor miljarden: ‘Het is een grote overwinning’

Het minderheidskabinet heeft alle geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid geschrapt, ook die op de WW en de WIA. Dat zegt Jesse Klaver, leider van PRO, nadat premier Rob Jetten (D66) hem woensdagmiddag belde. Daarmee is een van de grootste politieke struikelblokken voor de begroting weggenomen. Tegelijk ontstaat er een nieuw probleem: het is nog onduidelijk hoe het kabinet het schrappen betaalt.

Telefoontje met Jetten brengt de uitkomst

Klaver vertelde kort na het gesprek wat hem was gemeld. “Ik ben zojuist gebeld door de premier en mij is bevestigd dat alle bezuinigingen op sociale zekerheid van tafel zijn. Dus de bezuiniging op de WIA, op de WW, die zijn definitief van tafel”, zei hij. Hij noemde het ‘hartstikke goed nieuws’. De PRO-leider legde direct een link met de acties van de afgelopen tijd. “Het is een grote overwinning voor al die mensen in Nederland die hebben gestaakt, die actie hebben gevoerd. En het laat zien dat als je samen optrekt en je rug recht houdt, wat je allemaal kan bereiken.”

Van 6 miljard naar niets

Het kabinet wilde oorspronkelijk zo’n 6 miljard euro bezuinigen op de AOW, de werkloosheidsuitkering (WW) en de uitkering voor arbeidsongeschikten (WIA). Dat plan leidde tot woede in de Tweede Kamer. Een deel ervan, de bezuiniging op de AOW, werd al tijdens Prinsjesdag geschrapt. In een later bod aan de oppositie verdween ook de bezuiniging op het maximumdagloon. De bezuinigingen op de WW en de WIA werden toen slechts een jaar uitgesteld.

Klaver noemde dat bod destijds ‘nog slechter dan wat er al lag’. Na een gesprek met Jetten en minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) klonk hij een stuk positiever. Het telefoontje van woensdag brengt de definitieve bevestiging: ook de WW en de WIA blijven buiten schot.

Steun van PRO is belangrijk voor de begroting

Voor het kabinet is dit meer dan een gebaar. Het minderheidskabinet steunt op slechts 66 zetels in de Tweede Kamer. Ook voor de behandeling van de plannen in de Eerste Kamer is de steun van PRO van belang. De partij vroeg altijd om het schrappen van de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Klaver kondigde aan dat PRO de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal steunen. Verder gaan de afspraken vooralsnog niet. Over alle andere begrotingen en over het belastingplan zijn nog geen afspraken gemaakt. Ook over box 3, de belasting op vermogen, is geen akkoord. “Daar zijn we nog niet tevreden dus daar zullen we ook moeten doorpraten”, zei Klaver.

Wie betaalt het gat?

Het schrappen van de bezuinigingen en het oplossen van het box 3-probleem kosten samen miljarden. Hoe het kabinet die betaalt, is nog niet duidelijk. Wel wordt gekeken naar een hogere belasting voor ondernemers en vermogenden. Uitgelekte plannen wijzen die kant op. Het kabinet wil in 2028 een vermogenswinstbelasting invoeren, die ook geldt voor aandelen en obligaties. Die levert minder op dan het huidige stelsel. Om dat gat te vullen wordt onder meer het belastingvrije rendement verlaagd van 1800 naar 1000 euro. Een belegger of spaarder betaalt daardoor sneller en meer belasting dan nu.

Ondernemers en werkenden merken de gevolgen

Ook voor eigenaren van een bv verandert er iets. Zij mogen zichzelf meer winst laten uitkeren: de belasting daarop gaat vier jaar omlaag, in de hoop op meer belastinginkomsten. Tegelijk wordt het lastiger om geld aan jezelf te lenen vanuit je eigen bv. Nu kan dat nog tot 500.000 euro met belastingvoordelen, straks nog tot 100.000 euro.

Voor werkenden zijn de koopkrachtplannen licht aangepast. De grens voor het hoogste belastingtarief van 49,5 procent gaat omhoog van 78.426 naar 80.578 euro. Om dat te bekostigen wordt de geplande verhoging van de arbeidskorting beperkt. Huishoudens met een laag inkomen merken dat: de verwachte koopkrachtstijging daalt van 0,2 naar 0,1 procent.

Vakbonden schorten acties op

De vakbonden FNV, CNV en VCP reageren direct. Nu duidelijk is dat de bezuinigingen helemaal van tafel zijn, schorten zij hun acties tegen de kabinetsplannen op. Ze zijn bovendien weer bereid om met het kabinet te praten over hervormingen. Dat sluit aan bij de hoop van het kabinet, dat de bonden weer aan tafel wil krijgen voor gesprekken over een sociaal akkoord, het liefst zo snel mogelijk.

Rechts blijft terughoudend

Het kabinet zoekt naast steun van links ook steun bij partijen rechts. Daar valt de reactie minder positief uit. JA21 noemt de wijziging van box 3 volgens de NOS ‘onacceptabel’. JA21-leider Joost Eerdmans zei eerder dat het kabinet vooral naar links kijkt en dat hij lastenverlichting mist, en ook strengere maatregelen op migratie. SGP-leider Chris Stoffer stelt als voorwaarde voor steun aan de begroting beweging op het onderwerp abortus. Ook wil hij dat een wet die draagmoederschap makkelijker moet maken een jaar wordt uitgesteld. Volgens hem heeft het kabinet daar nog niet aan tegemoetgekomen.

Eerdmans en Stoffer staan bovendien niet open voor een constructie waarbij links de plannen voor de sociale zekerheid steunt en rechts die voor box 3. De ChristenUnie is positiever: de partij ziet in de plannen ‘een stap in onze richting’ en aanknopingspunten om verder te praten. Volt is nog niet zover als PRO. Partijleider Laurens Dassen waarschuwde eerder dat ’the devil is in the detail’.

Welke koers kiest het kabinet?

Politiek verslaggever Fons Lambie ziet een interessante keuze voor het kabinet. Op links lijkt de begroting van Sociale Zaken nu geregeld, terwijl het op rechts minder vlot gaat. De vraag is of het kabinet op meer onderdelen zaken gaat doen met PRO en Volt, of dat het lukt om ook de rechtse oppositie te verleiden. Denk aan het hoofdpijndossier box 3 en de koopkrachtplannen. Een totaaldeal met PRO werd tot nu toe altijd afgehouden door de VVD.

De formele plannen van het kabinet waren woensdagmiddag nog niet bekend. Om 17.00 uur volgde een brief met meer duidelijkheid over de inhoud van de begroting.