Rob Jetten staat voor de grootste test van zijn premierschap tot nu toe. Op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen moet hij alle vragen beantwoorden die de oppositie hem een dag eerder voorlegde. Zijn ministers kennen inmiddels zijn werkwijze. Ze noemen hem een pragmatische fixer, maar er klinkt ook kritiek. Neemt hij wel genoeg regie?
Van felle debater naar premier
Als fractievoorzitter van D66 stond Jetten bekend als een scherpe debater. Hij viel aan, prikte gaten in kabinetsplannen en zocht de confrontatie op. Die rol is nu compleet omgedraaid. Als premier moet hij vooral verdedigen en verbinden, meldt BNR. Dat is een fundamenteel andere positie dan de aanvallende rol die hij jarenlang speelde in de Tweede Kamer.
Het minderheidskabinet van Jetten heeft geen vaste meerderheid. Elke wet, elke begroting, moet steun krijgen van wisselende partijen. Dat maakt het premierschap tot een voortdurend onderhandelingsproces. Jetten kan niet simpelweg zijn wil doordrukken. Hij moet draagvlak organiseren, keer op keer.
Marathonzitting van uren
De beantwoording van de Kamervragen kan volgens bronnen rond de Tweede Kamer tien tot zestien uur duren. Dat is een fysieke en mentale krachttoer. Jetten moet urenlang scherp blijven, terwijl oppositiepartijen hem van alle kanten bestoken. Elke slordigheid kan politiek gewicht krijgen.
De vraag die boven het debat hangt: kiest Jetten voor een groot totaalakkoord met de oppositie, of gaat hij per begroting dealen? Dat onderscheid is cruciaal voor de rest van het kabinet. Een totaalakkoord biedt stabiliteit voor jaren. Dealen per begroting geeft flexibiliteit, maar ook meer risico op losse eindjes.
JA21 wil geen gedoogpartner zijn
JA21-leider Joost Eerdmans gaf tijdens de eerste dag van de beschouwingen een duidelijk signaal. Hij staat open voor steun aan losse begrotingen, in plaats van één grote deal. Toch waarschuwt hij voor de gevolgen. Zijn partij wil niet feitelijk als gedoogpartner fungeren, terwijl JA21 het bijvoorbeeld over klimaatbeleid niet eens is met het kabinet.
Andere partijleiders zien gevaar in die aanpak. Jesse Klaver en Geert Wilders waarschuwden dat de coalitie de oppositie zo tegen elkaar kan uitspelen. Als het kabinet per begroting steun zoekt bij verschillende partijen, kan het telkens de goedkoopste of makkelijkste deal sluiten. Dat zou de onderhandelingspositie van individuele oppositiepartijen verzwakken.
Het trucje van Jetten
Volgens collega-ministers heeft Jetten een vaste aanpak bij conflicten binnen het kabinet. Ze noemen het zijn trucje. De precieze inhoud daarvan is niet volledig bekend, maar het beeld dat ontstaat is dat van een premier die knopen doorhakt zonder veel ophef. Hij zoekt naar de kern van een probleem en probeert dat snel weg te werken.
Ministers omschrijven hem verder als iemand die dossiers tot in detail kent. Hij zou zich grondig voorbereiden, ook op onderwerpen die niet direct zijn eigen portefeuille raken. Dat detailniveau wekt bij sommigen bewondering. Bij anderen roept het vragen op over de rol die een premier eigenlijk moet spelen.
Kritiek op gebrek aan regie
Niet iedereen is onverdeeld positief. Er klinkt kritiek dat Jetten te weinig sturing geeft aan het kabinet als geheel. Hij zou vooral zichtbaar zijn als het goed gaat, maar minder op de voorgrond treden zodra het moeilijk wordt. Dat contrast tussen zijn pragmatische probleemoplossend vermogen en zijn afwezigheid bij grote conflicten, blijft een terugkerend punt van discussie binnen coalitiekringen.
Deze kritiek raakt de kern van wat een premier in een minderheidskabinet moet doen. Regie voeren betekent knopen doorhakken, ook als dat pijn doet. Sommigen binnen het kabinet vinden dat Jetten die stap nog te vaak overslaat. Ze zien liever een premier die vooraan staat, ook wanneer het spannend wordt.
Wat betekent dit voor de rest van het kabinet
De manier waarop Jetten leidinggeeft, heeft directe gevolgen voor zijn ministers. Een pragmatische premier die dossiers kent, kan snel schakelen. Dat is prettig voor bewindslieden die snel duidelijkheid willen. Tegelijk kan een gebrek aan zichtbare regie tot onduidelijkheid leiden over wie uiteindelijk de eindverantwoordelijkheid draagt bij grote politieke crises.
Voor de oppositie is het beeld van Jetten als fixer relevant bij de onderhandelingen over begrotingen. Als hij inderdaad flexibel en pragmatisch onderhandelt, kan dat de weg vrijmaken voor snelle akkoorden per begroting. Maar als partijen zoals JA21 vrezen buitenspel te worden gezet, kan dat juist tot vertraging leiden.
De komende weken worden cruciaal
De uitkomst van de Algemene Politieke Beschouwingen bepaalt mede hoe het kabinet-Jetten de komende maanden functioneert. Kiest de premier voor een groot gebaar met een totaalakkoord? Of blijft hij, zoals zijn stijl suggereert, liever per dossier schuiven en dealen? Beide routes hebben grote gevolgen voor de stabiliteit van het minderheidskabinet.
Voorlopig blijft Rob Jetten vooral de premier die verdedigt en verbindt. Zijn ministers kennen zijn werkwijze inmiddels goed. De vraag is of dat genoeg is om het kabinet stevig te houden, nu de druk vanuit de Kamer alleen maar toeneemt.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, BNR, NRC, Parool.nl, Telegraaf.nl
