Minister Eelco Heinen van Financiën ziet af van zijn plan om de lasten voor kleine spaarders en beleggers in box 3 te verzwaren. Hij trok het voorstel in na brede kritiek tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen, nog geen drie dagen nadat het kabinet het presenteerde.
Daarmee ontstaat een nieuw probleem voor de hervorming van de vermogensbelasting. De lagere vrijstelling was bedoeld om een deel van de overgang naar een nieuw stelsel te betalen. Nu die maatregel wegvalt, moet het kabinet een andere dekking vinden voor de plannen.
Dinsdag gepresenteerd: een lagere vrijstelling
Heinen en premier Rob Jetten presenteerden het plan dinsdag. Het verlaagde de belastingvrijstelling op vermogen. Daardoor zouden honderdduizenden extra kleine spaarders en beleggers belasting moeten betalen over hun vermogen, terwijl ze tot dan toe buiten de heffing vielen.
In 2027 zou het heffingsvrije vermogen dalen naar 30.846 euro per persoon. Vanaf 2028 zou in het nieuwe stelsel een heffingsvrij resultaat van 1.000 euro gelden. Voor financiële bezittingen als aandelen en obligaties zou het stelsel overgaan op een vermogenswinstbelasting.
Brede kritiek tijdens de financiële beschouwingen
Op woensdag, de eerste dag van de Algemene Financiële Beschouwingen, klonk in de Tweede Kamer brede kritiek op de lastenverzwaring. De bezwaren kwamen niet alleen van oppositiepartijen aan de linker- en rechterflank. Ook coalitiepartijen zoals de VVD en het CDA stelden vragen bij de gevolgen voor kleinere spaarders.
Dat maakte de positie van de minister kwetsbaar. Het kabinet is een minderheidskabinet en heeft voor zijn voorstellen dus steun nodig van partijen buiten de coalitie. Zonder meerderheid in de Kamer had het plan in deze vorm geen kans op goedkeuring gehad.
Een knieval met erkenning van een misrekening
Donderdag, tijdens de tweede dag van het debat, kwam Heinen terug op zijn voorstel. Hij zei dat er een helder signaal vanuit de Kamer was gekomen. “Dat moet aangepast worden, daar zijn we toe bereid”, zei de minister. Hij wil samen met de Kamer zoeken naar een alternatief.
De VVD-bewindsman erkende zich te hebben vergist in de effecten van zijn plan. Zijn inschatting was dat de kleine spaarder ontzien zou blijven, omdat er volgens hem pas hoeft te worden afgerekend vanaf meer dan 100.000 euro. Hij sprak van een hyperfocus op het bedrag, in plaats van op het aantal mensen dat getroffen zou worden.
Een grens die niet naar duizend euro daalt
Ook over de omvang van het heffingsvrije rendement wijzigt het kabinet zijn koers. Die grens daalt niet naar duizend euro, zoals eerst de bedoeling was. Vanuit de Kamer kwam bezwaar tegen dat bedrag, omdat het te laag zou liggen voor kleine spaarders en beleggers.
Heinen staat daarom open voor een andere ondergrens in box 3. Welke grens dat wordt, staat nog niet vast. De minister wees erop dat elke wijziging opnieuw moet worden doorgerekend voordat er een nieuw bedrag op tafel kan komen.
Een gat in de financiering van de hervorming
De lastenverhoging voor kleine spaarders en beleggers zou uiteindelijk meer dan een half miljard euro per jaar opleveren. Dat geld ontbreekt nu. De aanpassing maakt de financiering van de hele operatie ingewikkelder, omdat de lagere vrijstelling een van de maatregelen was om de overgang naar het nieuwe stelsel te betalen.
De dekking op langere termijn was al niet rond. Volgens commentator Van Lil bleek tijdens de financiële beschouwingen dat er op de langere termijn een dekkingsgat van 7,7 miljard euro is. Het kabinet moest daarom terug naar de tekentafel. Hoe de rekening wordt betaald, is nog onduidelijk.
Stekeligheden met Kamerleden
Het debat verliep niet over de hele linie vlot. Tussen Heinen en D66-Kamerlid Oosterhuis werden stekeligheden uitgewisseld. Met Pro-Kamerlid Stultiens botste de minister hard toen die hem bevroeg over de overige dekking van het box 3-plan.
“Ik heb het gevoel dat de heer Stultiens probeert een oplossing verder weg te brengen, dat vind ik jammer”, zei de zichtbaar geïrriteerde minister. Het wisselde de toon van het debat tussen enerzijds bereidheid om bij te sturen en anderzijds ergernis over de vragen naar financiering.
Alternatieven uit de Kamer
Ideeën voor een alternatieve dekking zijn er wel. Opvallend genoeg pleit het CDA voor een ingreep waarbij over hogere vermogens een hogere heffing wordt betaald dan over kleinere. Dat soort nivellerende maatregelen valt bij de VVD vaak slecht.
De ChristenUnie wil kijken naar een fiscale constructie in de schenkbelasting. Een aanpassing daarvan kan extra belastinginkomsten opleveren. De SGP oppert meer geld op te halen uit box 2, met een tijdelijke belastingverlaging voor ondernemers die zichzelf winst uitkeren uit hun bv.
Spoedadvies en een klok die tikt
Intussen gaat het wetgevingstraject door. Het kabinet stuurde een novelle op de Wet werkelijk rendement box 3 vrijdag naar de Raad van State, zonder dat de dekking al is geregeld. De Wet werkelijk rendement is door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste Kamer.
De Eerste Kamer wil dat Heinen en staatssecretaris Eerenberg uitleggen hoe zij de wet voor zich zien. Op 12 oktober moeten zij een alternatieve dekking hebben gevonden. De minister wil de wet binnen twee weken door de Tweede Kamer krijgen.
