Gemeente onder toezicht na weigeren asielopvang: ´Willen uitzondering´

De opvangopgave van de gemeente Steenbergen wordt zwaarder. Volgens de Spreidingswet moet de gemeente nu 78 asielzoekers opvangen, maar dat aantal loopt halverwege 2027 op naar 122. Tegelijk vangt Steenbergen nog niemand op, en dat heeft gevolgen.

De gemeente komt daardoor onder actief toezicht van asielminister Bart van den Brink. Het gemeentebestuur hoopt via overleg te voorkomen dat het Rijk verder ingrijpt. Wat er in dat geval kan gebeuren, hangt af van de gesprekken die de komende tijd volgen.

Van 78 naar 122 asielzoekers in anderhalf jaar

De opgave die de Spreidingswet aan Steenbergen oplegt, is geen vast gegeven. Momenteel gaat het om 78 asielzoekers die de gemeente moet huisvesten. Halverwege 2027 moet dat aantal zijn gestegen naar 122, een toename van 44 personen.

Het gaat dus om een opgave die in de loop van de tijd groter wordt. Wie nu nog niets doet, krijgt later een forsere taak. Dat maakt het besluit om voorlopig geen asielzoekers op te vangen voor de gemeente zelf riskanter dan het op het eerste gezicht lijkt.

Elke maand een nieuwe lijst met gemeenten

Sinds juli zet de minister meer druk op gemeenten die volgens het Rijk niet genoeg bijdragen aan de opvang. Iedere maand wordt bekendgemaakt welke gemeenten onder actief toezicht komen te staan. Steenbergen staat nu op die lijst.

De politieke achtergrond maakt de kwestie gevoelig. Het coalitieakkoord Realistisch rechtsaf van Volkspartij, PVV en VVD stelt dat Steenbergen een uitzonderingspositie wil afdwingen. Voorlopig wil de coalitie daarin geen verandering brengen, ook al staat de gemeente inmiddels onder actief toezicht van de minister.

In West-Brabant is Steenbergen na Halderberge de tweede gemeente die hiermee te maken krijgt. Ook Altena is onder toezicht geplaatst. In de regio vangen vijf gemeenten nog geen asielzoekers op, zodat meer gemeenten in beeld kunnen komen.

Eerst naar Den Haag voor overleg

Het toezicht begint niet met een dwangmaatregel, maar met een gesprek. Steenbergen moet eerst naar Den Haag voor overleg over de uitvoering van de wet. Daar moet blijken hoe de opgave volgens het Rijk kan worden ingevuld.

De gemeente wil dat gesprek gebruiken om haar eigen visie naar voren te brengen. Een gemeentewoordvoerder zegt: ‘We willen onze visie onder de aandacht brengen en samen met het Rijk en andere overheden kijken hoe de opgave haalbaar en evenwichtig kan worden ingevuld.’

Eerder opgevangen groepen moeten meetellen

Steenbergen wil dat het Rijk rekening houdt met wat de gemeente al heeft gedaan. De coalitie stelt dat Steenbergen de afgelopen jaren veel nieuwkomers heeft opgevangen, waaronder Oekraïners, statushouders en arbeidsmigranten. De gemeente wil dat deze totale belasting wordt meegewogen.

De woordvoerder benadrukt ook de lokale omstandigheden: ‘Wij vinden het belangrijk dat er bij invulling van de landelijke opgave rekening wordt gehouden met de lokale omstandigheden en de totale opgave die op de gemeente afkomt.’ Het uitgangspunt om geen asielzoekers op te vangen blijft voorlopig staan.

Het Rijk kan een locatie aanwijzen

Overleg is niet vrijblijvend, want er ligt een stok achter de deur. Uiteindelijk kan Steenbergen worden gedwongen om asielzoekers op te vangen op een locatie die het Rijk aanwijst. Dan bepaalt de gemeente niet langer zelf waar de opvang komt.

Het gemeentebestuur wil daar nog niet op vooruitlopen. ‘We willen samen zoeken naar wat haalbaar en uitvoerbaar is, maar we lopen niet vooruit op mogelijke maatregelen of concrete oplossingen.’ Over de uitkomst van het overleg zegt de woordvoerder: ‘Welke uitkomst dat geeft, kunnen we nu niet voorspellen.’

Landelijk 63 gemeenten onder toezicht

Steenbergen is niet de enige gemeente die onder druk staat. Begin juli voldeden 119 van de 342 Nederlandse gemeenten volledig aan de Spreidingswet. Dat betekent dat de meeste gemeenten op dat moment nog niet aan de verplichting voldeden.

Daarmee loopt Steenbergen achter bij een groot deel van het land. Nog geen derde van de 342 gemeenten voldeed begin juli volledig aan de Spreidingswet. In West-Brabant vangen vijf gemeenten nog geen asielzoekers op, terwijl de maandelijkse bekendmaking van gemeenten onder actief toezicht doorgaat.

Steenbergen en Altena zijn nu samen met negentien andere gemeenten onder toezicht geplaatst. Daarmee komt het landelijke totaal op 63 gemeenten. De maandelijkse bekendmaking zorgt ervoor dat die lijst de komende maanden verder kan groeien.

Plan eind 2025 teruggestuurd naar de tekentafel

De discussie over opvang speelt in Steenbergen al langer. Eind 2025 stuurde de gemeenteraad een plan voor huisvesting van asielzoekers terug naar de tekentafel, omdat het te onduidelijk zou zijn. Daarmee bleef een concreet voorstel uit.

Die avond lieten demonstranten hun onvrede duidelijk merken. Zij bonkten met bivakmutsen op de ramen van de raadszaal. Sindsdien is er geen nieuw plan gekomen, terwijl de opgave inmiddels is gegroeid en het Rijk de druk heeft opgevoerd.