Nog voor het begrotingsoverleg officieel was afgerond, lagen de gevoeligste besluiten al op straat. RTL Nieuws publiceerde maandag de kern van wat het minderheidskabinet had besloten, en ANP bevestigde het bericht via Haagse bronnen. Het resultaat: een politieke storm die Den Haag in zijn greep houdt en waarbij vrijwel niemand tevreden is.
Vertrouwelijkheid aan diggelen
Het lek trof het kabinet op het slechtst mogelijke moment. Onderhandelingen over de begroting zijn traditioneel strikt vertrouwelijk, juist omdat gevoelige compromissen anders direct onder vuur komen te liggen. Toch druppelden de besluiten al vroeg in de middag naar buiten, lang voor er een officiële mededeling was. De politieke onvrede die daarna losbarstte, was dan ook niet alleen gericht op de inhoud van de besluiten, maar ook op het feit dat ze op deze manier naar buiten kwamen.
Binnen de Haagse kringen heerst boosheid. Coalitie- en gedoogpartijen voelden zich gepasseerd. Oppositiepartijen grepen het nieuws direct aan. Bovendien was het kabinet zelf niet in staat om de boodschap zelf te brengen, wat de schade verder vergrootte. Kortom: iedereen was chagrijnig, zoals EW Magazine het treffend omschreef.
Wat het kabinet besloot over uitkeringen
De inhoud van de besluiten is ingrijpend, maar niet op de manier waarop velen hadden gevreesd. Het kabinet heeft de miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid grotendeels uit de begroting gehaald. De voorgenomen korting op uitkeringen gaat definitief niet door. Dat is een forse koerswijziging ten opzichte van eerdere plannen, die bij vakbonden en uitkeringsgerechtigden tot grote zorgen hadden geleid.
Daarnaast schrapt het kabinet ook de plannen voor een snellere stijging van de AOW-leeftijd. Die maatregel had ouderen en mensen die zwaar werk doen, hard geraakt. Door deze beslissing blijft de AOW-leeftijd voorlopig op het eerder vastgestelde schema. Meerdere Haagse bronnen bevestigden dit tegenover ANP, nadat RTL Nieuws het nieuws als eerste naar buiten bracht.
WW-halvering uitgesteld, niet van tafel
Niet alle bezuinigingsmaatregelen verdwijnen echter volledig. De geplande halvering van de WW-duur is vooralsnog niet geschrapt, maar wel met een jaar uitgesteld. Dat betekent dat werklozen voorlopig nog langer aanspraak kunnen maken op een volledige WW-uitkering. Desondanks blijft de maatregel in principe overeind, al is onduidelijk hoe het kabinet de financiële gevolgen van al deze aanpassingen gaat opvangen.
Over de financiële dekking geven de beschikbare bronnen namelijk geen duidelijkheid. Welke andere ingrepen mogelijk worden ingezet om het begrotingstekort te beperken, is op dit moment nog niet bekend. Ook over eventuele lastenverzwaringen of aanvullende bezuinigingen op andere terreinen bestaat nog onduidelijkheid. Het kabinet heeft daarover nog niets naar buiten gebracht.
Politieke temperatuur loopt op
De combinatie van het lek en de inhoud van de besluiten maakt de politieke situatie bijzonder gespannen. Het minderheidskabinet is voor steun afhankelijk van gedoogpartijen in de Tweede Kamer. Die partijen moeten nu reageren op besluiten die ze via de media hebben moeten vernemen, in plaats van via reguliere overlegkanalen. Dat wringt, ook omdat het vertrouwen tussen kabinet en steunpartijen daarmee onder druk staat.
Bovendien staan de geschrapte bezuinigingen op sociale zekerheid op gespannen voet met eerdere budgettaire doelstellingen van het kabinet. Critici wijzen erop dat het kabinet eerder nadrukkelijk stelde dat bezuinigingen op uitkeringen onontkoombaar waren. Die draai vraagt om een stevige onderbouwing, die op dit moment nog ontbreekt.
Gevolgen voor mensen met een uitkering
Voor mensen die afhankelijk zijn van een uitkering, is het nieuws in eerste instantie een opluchting. De gevreesde kortingen gaan niet door, en de AOW-leeftijd stijgt niet sneller dan eerder afgesproken. Vakbonden en sociale organisaties hadden al gewaarschuwd dat de bezuinigingen de meest kwetsbare groepen onevenredig hard zouden raken. Die zorg is nu, in elk geval tijdelijk, van tafel.
Toch blijft voorzichtigheid geboden. De halvering van de WW-duur is immers uitgesteld, niet afgeblazen. Bovendien is het onduidelijk welke andere maatregelen het kabinet overweegt om de begroting sluitend te maken. De rekening moet immers ergens worden neergelegd, en het is nog niet helder waar die precies terechtkomt.
Wat nu verder verwacht wordt
Het kabinet staat voor de taak om op korte termijn meer duidelijkheid te bieden. De begroting moet worden ingediend, en de Tweede Kamer zal de plannen grondig doorlichten. Daarnaast zal de discussie over het lek zelf niet snel verstommen. Wie de vertrouwelijke informatie naar buiten bracht, is nog niet bekend. Maar de politieke schade is al aangericht, ongeacht wie daarvoor verantwoordelijk is.
Intussen wacht Den Haag op de volgende stap van het kabinet. Een persconferentie of officiële toelichting op de begrotingsbeslissingen is te verwachten. De vraag is hoe het kabinet de geschrapte bezuinigingen financieel wil compenseren, en of de gedoogpartijen daarin meegaan. Tot die duidelijkheid er is, blijft de sfeer in de Hofstad bedrukt en de onvrede groot.
