Reizigers in de grensstreek kunnen vanaf 1 oktober vaker en grondiger worden gecontroleerd. De Koninklijke Marechaussee stopt dan met de tijdelijke binnengrenscontroles die toenmalig PVV-minister Faber van Asiel en Migratie instelde. De dienst keert terug naar het reguliere Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV), maar met ruimere regels dan voorheen. Daardoor mogen onder meer auto’s, treinen en vliegtuigen intensiever worden gecontroleerd dan vóór de invoering van de tijdelijke controles.
Controles die steeds werden verlengd
De strengere controles van Faber gingen op 9 december 2024 in. Ze waren oorspronkelijk bedoeld voor zes maanden, maar werden meerdere keren verlengd. Zo duurden ze uiteindelijk bijna twee jaar. Het doel was het tegengaan van illegale migratie. Het toenmalige kabinet hoopte bovendien op een preventief effect: migranten zouden door de controles mogelijk voor andere landen kiezen.
Dat de marechaussee zo dicht op de grens kon controleren, maakte de tijdelijke controles anders dan het gewone toezicht. In het MTV blijft de dienst op afstand van de grens zelf actief, tot 20 kilometer. Dat blijft ook na 1 oktober het kader waarbinnen de ruimere regels gelden.
De controles vonden direct aan de grens met België en Duitsland plaats. Daar golden andere regels dan binnen het reguliere MTV, waarin de marechaussee tot 20 kilometer van de binnengrens controleert. Helemaal terug naar de situatie van vóór de tijdelijke controles gaat de marechaussee niet, want de regels voor het reguliere toezicht in de grensstreek worden verruimd.
Wat het oude toezicht beperkte
Binnen het MTV waren de mogelijkheden tot nu toe beperkter dan bij de tijdelijke grenscontroles. Op dezelfde weg mocht de marechaussee maximaal 90 uur per maand en zes uur per dag controleren. Bij de tijdelijke grenscontroles golden die beperkingen niet. De marechaussee kon daardoor langer op dezelfde plek blijven staan en intensiever controleren.
Ook in het openbaar vervoer en de luchtvaart waren er grenzen. In treinen mochten maar enkele coupés worden gecontroleerd. Op vluchten vanuit Schengenlanden mocht slechts een deel van de passagiers worden gecontroleerd. Die beperkingen golden onder het reguliere toezicht en verdwijnen nu deels.
Een hele dag op dezelfde weg
Op de weg gaat de maandlimiet omhoog van 90 naar 120 uur op dezelfde weg. Ook de dagelijkse limiet van zes uur vervalt. De marechaussee kan daardoor bijvoorbeeld een hele dag op dezelfde weg blijven controleren. Wel mag nog altijd maar een deel van het passerende verkeer worden stilgezet. Daarnaast mag er flexibeler worden gecontroleerd, op basis van risico’s en informatie.
Alle treinpassagiers, een kwart van de treinen
Voor reizigers betekent dat een duidelijk verschil met het oude toezicht. Waar eerst enkele coupés of een deel van de passagiers aan de beurt kon zijn, kan nu iedereen in een geselecteerde trein of op een geselecteerde Schengenvlucht worden gecontroleerd. De selectie van routes blijft beperkt tot maximaal 25 procent.
Het grootste verschil zit in het openbaar vervoer. Alle passagiers in treinen mogen vanaf 1 oktober worden gecontroleerd. Hetzelfde geldt voor alle passagiers van een geselecteerde vlucht uit het Schengengebied. Een afgebakende trein of vlucht kan dus volledig worden doorgelicht, in plaats van een paar coupés of een deel van de passagiers.
Er blijven wel grenzen bestaan aan het aantal treinen en vluchten dat de marechaussee mag selecteren. Op een geselecteerde route mag maximaal 25 procent worden gecontroleerd. De marechaussee kiest dus welke verbindingen ze uitkiest, maar kan niet elke trein of elke vlucht op die route aanpakken.
Cijfers van vijftien maanden controle
Over de eerste vijftien maanden van de tijdelijke controles zijn cijfers bekend. Aan de landgrenzen werden in die periode 600 mensen geweigerd. Er werden meer dan 160.000 mensen gecontroleerd. Het aantal geweigerden is dus klein ten opzichte van het totaal aantal controles.
De Algemene Rekenkamer concludeerde vorig jaar al dat de extra controles niet leiden tot minder migratie. Wel kunnen ze volgens het rapport helpen bij het tegengaan van illegale migratie. De conclusie raakt aan het oorspronkelijke doel van de maatregel, waarbij het kabinet ook op een preventief effect had gerekend.
Marechaussee blij met extra ruimte
De marechaussee is tevreden over de verruimde regels. Onder het oude MTV kon bijvoorbeeld een mensensmokkelaar die een controle zag, ervan uitgaan dat die na maximaal zes uur weer zou verdwijnen. Dat is vanaf 1 oktober niet meer zo. Doordat de daglimiet verdwijnt, is minder voorspelbaar waar en hoelang er wordt gecontroleerd.
De marechaussee kreeg met de nieuwe regels vooral meer ruimte om te bepalen waar en wanneer ze controleert. Doordat het toezicht flexibeler is en zich kan richten op risico’s en informatie, is minder voorspelbaar waar controles plaatsvinden. Wel blijft een deel van het passerende verkeer buiten de controle, want niet iedereen mag worden stilgezet.
Duitsland houdt eigen controles aan
Aan de Duitse kant van de grens blijven tijdelijke grenscontroles voorlopig wel bestaan. Duitsland heeft die verlengd tot in ieder geval maart 2027. Ook daar worden de controles inmiddels flexibeler uitgevoerd. Reizigers die tussen Nederland en Duitsland pendelen, krijgen dus met twee verschillende stelsels te maken: aan Nederlandse kant het ruimere reguliere toezicht, aan Duitse kant nog altijd tijdelijke grenscontroles.
Bronnen en credits
Bronnen: GLD.nl, NOS, nieuwskoerier.nl, telegraaf.nl
