De Amerikaanse president Donald Trump heeft op zondag een ‘energiebestand’ tussen Rusland en Oekraïne aangekondigd. Volgens hem zijn beide landen overeengekomen te stoppen met aanvallen op elkaars energie-infrastructuur. Hij meldde dat op sociale media en liet het bestand naar eigen zeggen per direct ingaan.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky liet direct weten dat de aankondiging ‘nieuws’ voor hem was. Vanuit Moskou kwam geen reactie. Daarmee staat vooralsnog alleen vast wat Trump zelf zegt: een akkoord dat de twee betrokken landen niet hebben bevestigd, zonder uitleg over de voorwaarden of de uitvoering.
Een bestand zonder uitgewerkte afspraken
Trump gaf bij zijn aankondiging geen details. Hij zei niet hoe het bestand wordt gecontroleerd, hoelang het geldt en welke installaties eronder vallen. Ook is niet bekend wie namens Oekraïne of Rusland heeft ingestemd en wanneer dat gebeurde.
Het bestand betreft uitsluitend aanvallen op energievoorzieningen en dus niet de bredere gevechten. Daardoor blijft ruimte voor verschillende uitleg: gaat het om centrales en stroomnetten, of ook om olieraffinaderijen en depots? Die vraag is niet beantwoord. Evenmin is duidelijk of Rusland zich aan de afspraak gebonden acht.
Zelensky’s eigen aanbod eerder die dag
Opvallend is dat Zelensky eerder op zondag zelf een voorstel deed. Op X schreef hij dat Oekraïne bereid is aanvallen op Russische olieraffinaderijen te stoppen, maar alleen als Rusland tegelijk ophoudt met het bestoken van de Oekraïense energievoorziening. Dat sluit aan bij wat Trump nu aankondigt.
Toch lijkt Zelensky niet te zijn geraadpleegd over het moment of de vorm. Hij schreef bovendien dat stoppen met aanvallen op energie-infrastructuur ‘vandaag al mogelijk is, maar Poetin wil dat niet’. Daarmee legt hij de verantwoordelijkheid voor het uitblijven van een echt bestand bij de Russische president Vladimir Poetin.
De centrale in Kyiv en de regio Charkiv
Later op de dag meldde Zelensky op sociale media dat de Russen een energiecentrale in Kyiv hebben geraakt met een Shahed-drone. ‘En dit alles gebeurde nadat de president van de Verenigde Staten zijn verklaring over een energiebestand had afgegeven’, schreef hij.
Volgens Zelensky voerden de Russen ook in de regio Charkiv aanvallen uit op energievoorzieningen. Over schade, slachtoffers of de omvang van de aanvallen is niets bekendgemaakt. Het gaat hier om Zelensky’s eigen mededeling. Van Russische kant is geen reactie gekomen, zodat nog onduidelijk is wat Moskou over de aanvallen zegt.
Brandstofprijzen als drijfveer
Trump eist al weken dat beide landen stoppen met aanvallen op elkaars infrastructuur. Hij wil lagere brandstofprijzen in de Verenigde Staten, in aanloop naar de aankomende Amerikaanse verkiezingen. Aanvallen op raffinaderijen en energievoorzieningen werken die prijzen volgens die logica in de hand.
Daarom sloot Trump recent een akkoord met Rusland over de levering van Russische diesel, tot ergernis van Zelensky. Trump schreef dat Rusland meteen honderdduizenden tonnen diesel gaat leveren, na een ‘zeer succesvol’ gesprek met Poetin. Minister Tom Berendsen noemde de deal in Buitenhof ‘ongewenst’.
Overleg in Miami en een dodelijk weekend
De dieselaankondiging kwam op vrijdag, terwijl Oekraïense, Amerikaanse en Europese functionarissen en Navo-vertegenwoordigers in Miami over een einde aan de oorlog overlegden. Volgens de Financial Times, op basis van drie ingewijden, liep het overleg vast toen de Oekraïense delegatie werd overvallen door dat nieuws.
Dezelfde krant meldt dat Trumps gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner de druk op Oekraïne hebben opgevoerd om de aanvallen op Russische raffinaderijen te staken. Witkoff sprak zelf van ‘een constructief gesprek’. Zaterdag kwamen bij Russische aanvallen minstens zeventien mensen om. Zelensky noemde dat een bedankje van Moskou voor het opheffen van de sancties op diesel.
Trump wil een nieuwe Oekraïense leider
Trump verklaarde dit weekend ook dat het tijd is dat Oekraïne een nieuwe leider krijgt. Tegenover ABC News maakte Zelensky duidelijk daar niet van gediend te zijn. ‘Het is aan onze samenleving, aan ons volk om de ene of de andere leider te kiezen’, zei hij.
Zelensky stelt daar een voorwaarde tegenover. Hij zei bij ABC News dat hij verkiezingen zal uitschrijven als Poetin instemt met een staakt-het-vuren van zestig dagen. ‘Zeg alsjeblieft tegen Poetin: geef ons een volledig staakt-het-vuren van zestig dagen en wij zullen verkiezingen organiseren.’
Verkiezingen onder staat van beleg
Sinds de Russische invasie in februari 2022 heeft Oekraïne geen parlements- of presidentsverkiezingen meer gehouden, onder meer vanwege de staat van beleg die door de oorlog van kracht is. Zelensky is sinds 2019 president. Zijn aanbod koppelt een politieke stap aan een volledig bestand van twee maanden.
Dat verschilt sterk van het beperkte energiebestand dat Trump nu noemt. Een volledig staakt-het-vuren zou alle gevechten raken en niet alleen de aanvallen op energievoorzieningen. Poetin heeft op het voorstel van zestig dagen vooralsnog niet gereageerd.
Waar het nu op neerkomt
De stand na zondag is dat Trump een energiebestand heeft aangekondigd, dat Zelensky er niets van wist en dat Moskou zwijgt. Tegelijk zegt Zelensky dat de Russen daarna een energiecentrale in Kyiv hebben geraakt. Of het bestand daadwerkelijk bestaat, is niet vastgesteld.
Zelensky is volgens Axios eventueel bereid ermee akkoord te gaan, mits Rusland zijn aanvallen staakt. Alles hangt dus af van een Russische reactie die nog ontbreekt. Zolang Moskou zich niet uitspreekt, blijft het energiebestand een aankondiging van Trump waar de oorlog zich vooralsnog niet aan lijkt te houden.
