Van Essen bevestigt stikstofbelofte na advies landsadvocaat: ‘Met genoegen gelezen’

Een jarenlang vastgelopen vergunningssysteem kan mogelijk weer op gang komen. Landsadvocaat Pels Rijcken schrijft in een nieuw advies dat de voorgenomen kabinetsmaatregelen rond stikstof “perspectief op vergunningverlening” bieden. Minister Jaimi van Essen (Landbouw, D66) deelde dat advies vrijdag met de Tweede Kamer, en reageerde opvallend tevreden. Toch zijn er nog veel vragen onbeantwoord over tempo en uitvoering.

Minister zag zijn belofte bevestigd

“Ik heb het met genoegen gelezen”, zei Van Essen vrijdag na afloop van de ministerraad. De minister beschouwt het advies als een bevestiging van beloften die hij eerder dit jaar deed. In juni presenteerde hij een pakket aan stikstofmaatregelen, met als centrale boodschap dat Nederland van het zogenoemde stikstofslot af zou gaan. Dat slot treft al jaren boeren, bouwbedrijven en andere sectoren die afhankelijk zijn van vergunningen voor activiteiten die stikstof uitstoten.

Het advies van Pels Rijcken is geen vrijbrief, maar het biedt wel juridische duiding. Daarin staat dat de plannen van het kabinet perspectief geven, mits ze goed worden uitgewerkt. Bovendien benadrukt de landsadvocaat dat het herstel van vergunningsruimte geen landelijke knop is die je omzet. Het zal, aldus het advies, een kwestie worden van “gebied voor gebied”.

Wat staat er precies in de stikstofplannen?

De kabinetsplannen bevatten een reeks maatregelen om de stikstofuitstoot terug te dringen en tegelijk de natuur te helpen herstellen. Zo komen er uitstootdoelen per individuele boer, zodat duidelijk wordt wie hoeveel stikstof mag uitstoten. Daarnaast worden er zones rond kwetsbare natuurgebieden ingesteld, waar minder vee mag worden gehouden. Het idee is dat minder vee in die gebieden leidt tot minder stikstofneerslag op beschermde natuur.

Vervolgens moet dit gecombineerde pakket van emissiereductie en actief natuurherstel per gebied voldoende ruimte creëren om vergunningen weer te verlenen. De landsadvocaat schrijft dat de natuur daar “ontegenzeggelijk” beter van wordt, als de stikstofuitstoot daalt én overheden tegelijk actief in de natuur investeren. Echter blijft de vraag hoeveel beter de natuur wordt, en daarmee hoeveel ruimte er per gebied vrijkomt, afhankelijk van de praktische uitwerking.

Planbureau: plannen vragen veel

Niet iedereen is even enthousiast over de haalbaarheid. Het Planbureau voor de Leefomgeving merkte eerder al op dat de plannen veel vragen van zowel boeren als overheden. Beide partijen moeten ingrijpende stappen zetten om de doelen te halen. Boeren moeten hun bedrijfsvoering aanpassen, en overheden moeten tegelijk inzetten op grootschalig natuurherstel. Dat is een flinke opgave, zeker in een sector die al jaren onder grote druk staat.

Bovendien hangt de daadwerkelijke verbetering van de natuur af van beoordelingen door ecologen. Die moeten per gebied vaststellen of de situatie voldoende is verbeterd om vergunningen opnieuw te verlenen. Dat maakt het proces tijdrovend en complex. Ecologen kijken niet alleen naar stikstofcijfers, maar ook naar de toestand van specifieke plant- en diersoorten in Natura 2000-gebieden.

Wat betekent dit voor boeren en bouwers?

Voor boeren, bouwbedrijven en andere sectoren is het advies een voorzichtig positief signaal. Al jaren liggen projecten stil omdat vergunningen worden geweigerd of aangevochten. De stikstofcrisis raakte ook de woningbouw hard, want bouwactiviteit stoot eveneens stikstof uit. Toch blijft direct herstel van vergunningverlening voorlopig onzeker. Het advies biedt perspectief, maar geen garantie en al helemaal geen tijdlijn.

Omdat vergunningsruimte gebied voor gebied wordt beoordeeld, zullen sommige regio’s eerder profiteren dan andere. Gebieden waar de natuur al relatief goed hersteld is of waar minder kwetsbare soorten voorkomen, maken meer kans op een snellere hervatting van vergunningverlening. Andere gebieden, met ernstig overbelaste natuur, zullen langer moeten wachten. Daarmee dreigt ook een ongelijke behandeling van ondernemers in verschillende delen van het land.

Juridische hobbels blijven bestaan

Het advies van Pels Rijcken biedt juridische onderbouwing voor de koers van het kabinet, maar lost de onderliggende spanning niet op. Nederland is Europees verplicht om zijn Natura 2000-gebieden te beschermen. Zolang die gebieden overbelast zijn met stikstof, ligt vergunningverlening voor activiteiten die stikstof uitstoten juridisch gevoelig. Rechters hebben in het verleden meerdere keren een streep gezet door vergunningen die onvoldoende rekening hielden met die verplichting.

Daarom is het essentieel dat de maatregelen die het kabinet nu aankondigt ook daadwerkelijk worden uitgevoerd en aantoonbaar effect hebben. Pas dan kunnen ecologen en rechters oordelen dat er voldoende ruimte is voor nieuwe vergunningen. De landsadvocaat geeft aan dat de route er in theorie is, maar benadrukt dat de uitvoering bepaalt of die route ook begaanbaar is.

Volgende stap: uitwerking in de praktijk

Nu het advies met de Tweede Kamer is gedeeld, zal het debat over de uitvoering van de stikstofplannen zich versnellen. Kamerleden van meerdere fracties hebben de afgelopen maanden herhaaldelijk gevraagd om juridische zekerheid over de aanpak. Het advies van Pels Rijcken geeft die zekerheid niet volledig, maar biedt wel een basis. De komende periode zal duidelijk worden welke gebieden als eerste in aanmerking komen voor hervatting van vergunningverlening, en welke eisen ecologen per gebied stellen. Voor Van Essen is dit advies een steun in de rug, maar het zware werk begint nu pas.