De Europese druk op Russische toeristen neemt toe. Nederland heeft zich donderdag in Luxemburg officieel achter een Zweeds initiatief geschaard om Russische toeristen de toegang tot de Europese Unie te bemoeilijken. Daarmee groeit het kamp van landen dat vindt dat Europa strenger moet optreden tegenover reizigers uit Rusland, terwijl de oorlog in Oekraïne voortduurt. De vraag is nu welke andere lidstaten volgen en hoe de EU dit politiek vertaalt in concreet beleid.
Waarom Zweden de toon zette
Het initiatief voor strengere visumregels voor Russische reizigers kwam van Zweden. De Zweedse minister van Migratie, Johan Forssell, wil visumbeperkingen opleggen aan Russische toeristen die de EU willen inreizen. Zweden staat daarin niet alleen, maar heeft actief andere lidstaten opgeroepen om zich achter dit standpunt te scharen. Donderdag bleek dat Nederland gehoor heeft gegeven aan die oproep.
De Zweedse oproep past in een bredere politieke discussie die al langer speelt binnen de EU. Omdat Rusland een brutale aanvalsoorlog voert tegen Oekraïne, vinden meerdere Europese landen dat gewone reizigers uit Rusland niet langer onbelemmerd de EU binnen mogen. Bovendien roept het de vraag op of toerisme vanuit Rusland moreel en politiek nog te verantwoorden valt, zolang het Kremlin zijn militaire campagne voortzet.
Van den Brink neemt duidelijk standpunt in
Minister Bart van den Brink van Migratie, lid van het CDA, sprak zich donderdag onomwonden uit. “Verzoek is terecht”, zei hij tijdens een bijeenkomst in Luxemburg. Die bewoording is kort, maar politiek veelzeggend. Daarmee gaf Van den Brink aan dat Nederland het Zweedse signaal serieus neemt en er actief achter staat.
De minister deed zijn uitspraken op de marge van een EU-bijeenkomst in Luxemburg. Dergelijke bijeenkomsten brengen Europese ministers van Migratie bijeen om over gezamenlijk beleid te overleggen. Dat Van den Brink dit moment gebruikte om publiekelijk steun te betuigen, onderstreept dat het geen vrijblijvend gebaar is. Nederland wil kennelijk actief druk uitoefenen op de Europese besluitvorming rondom Russische toeristen.
Wat de maatregel precies inhoudt
Vooralsnog is de precieze uitwerking van het voorstel niet volledig duidelijk. Op basis van de beschikbare bronnen gaat het om visumbeperkingen voor Russische toeristen, maar de juridische en praktische vorm staat nog niet vast. Het kan gaan om strengere eisen bij visumaanvragen, langere wachttijden, hogere drempels of een breder inreisverbod. Bovendien is er nog geen definitief EU-besluit genomen; het betreft vooralsnog een politieke oproep waarachter landen zich kunnen scharen.
Toch is de symbolische waarde van de Nederlandse steun groot. Hoe meer lidstaten zich aansluiten bij het Zweedse voorstel, hoe zwaarder het politiek weegt binnen de EU-instellingen. Beslissingen over visumbeleid vereisen immers draagvlak onder de lidstaten. Nederland heeft met zijn steun een duidelijk signaal afgegeven dat het de huidige situatie onacceptabel vindt.
Bredere context: EU en Russische toeristen
De discussie over Russisch toerisme in de EU is niet nieuw. Al na de invasie van Oekraïne in februari 2022 riepen verschillende landen op tot strengere maatregelen. Sommige EU-landen, waaronder de Baltische staten en Finland, namen al stappen om de stroom Russische toeristen te beperken of volledig stop te zetten. Andere landen, zoals Hongarije, verzetten zich juist tegen zulke maatregelen.
Bovendien speelt er een principieel debat. Tegenstanders van een verbod wijzen erop dat niet iedere Russische toerist verantwoordelijk is voor het beleid van de Kremlin. Voorstanders stellen echter dat toerisme ook valuta en politiek draagvlak oplevert voor het Russische regime. Dat debat is dus ook van belang bij de verdere bespreking van het Zweedse voorstel. Nederland kiest nu duidelijk voor de laatste positie.
Wat dit betekent voor het EU-beleid
De steun van Nederland voegt gewicht toe aan een initiatief dat anders misschien als een puur Scandinavisch standpunt zou worden gezien. Van den Brink en zijn Zweedse collega Forssell trekken hiermee samen op, en dat vergroot de kans dat andere lidstaten volgen. Tegelijkertijd is de weg naar een EU-breed beleid lang en vol politieke obstakels.
Landen als Hongarije zullen vermoedelijk weerstand bieden, gezien hun doorgaans toenadering tot Moskou. Daarnaast moeten de Europese Commissie en het Europees Parlement betrokken worden bij eventuele formele beleidswijzigingen. Visumbeleid valt in de EU onder gedeelde bevoegdheid, wat betekent dat een meerderheid van lidstaten nodig is om iets te veranderen. De oproep van Zweden en de steun van Nederland zijn dus een begin, geen eindpunt.
Volgende stappen in Brussel
De komende weken zal duidelijk worden hoeveel lidstaten zich achter het Zweedse voorstel scharen. Verwacht wordt dat dit onderwerp terugkeert op de agenda van toekomstige EU-bijeenkomsten over migratie en buitenlandbeleid. Nederland heeft zijn positie bepaald; nu is het aan de rest van Europa om te reageren. Minister Van den Brink heeft met zijn uitspraken in Luxemburg een duidelijke lijn uitgezet voor de Nederlandse inzet in die bredere Europese discussie.
