Tielen wil verklaring achter dalende lhbti-acceptatie beter in kaart brengen: ‘Onze data ondersteunen dit niet’

Staatssecretaris Judith Tielen (Emancipatie, VVD) wil dat onderzoek naar de acceptatie van lhbti-personen onder jongeren dieper wordt geanalyseerd. Dat zei ze tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer, naar aanleiding van cijfers uit het terugkerende HBSC-onderzoek waaruit blijkt dat die acceptatie flink is gedaald. Volgens Tielen moet die analyse leiden tot gerichte aanpakken, in plaats van generieke conclusies.

Aanleiding voor de discussie is het HBSC-onderzoek, uitgevoerd door het Trimbos-instituut en de Universiteit Utrecht. Dat onderzoek verscheen zondag en liet zien dat jongeren homoseksualiteit minder accepteren dan voorheen. De precieze cijfers uit het rapport worden in de berichtgeving niet genoemd, maar de daling wordt door meerdere bronnen als aanzienlijk omschreven.

Kritiek van rechtse partijen op onderzoeksopzet

Meerdere rechtse partijen in de Kamer uitten kritiek op het onderzoek. Zij vinden dat er meer aandacht moet komen voor de rol van de islam bij de afgenomen acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren. Welke partijen dit precies waren, wordt in de beschikbare berichtgeving niet gespecificeerd.

De onderzoekers zelf trekken in het rapport een andere conclusie dan de rechtse fracties suggereren. „Hoewel soms wordt gesuggereerd dat de afgenomen acceptatie van homoseksualiteit samenhangt met migratie, ondersteunen onze data dit niet”, staat letterlijk in het rapport van het Trimbos-instituut en de Universiteit Utrecht. Daarmee ontkennen de opstellers een rechtstreeks verband tussen migratie en de dalende acceptatiecijfers, zonder dat dit als sluitend bewijs voor het ontbreken van enige samenhang mag worden gelezen.

Tielen noemt meerdere mogelijke factoren

Tielen zelf wees tijdens het vragenuur op andere elementen die volgens haar een rol kunnen spelen bij de afnemende acceptatie. Ze noemde de manosfeer, religie en bepaalde delen van het land als mogelijke factoren. Dit zijn uitdrukkelijk haar eigen duidingen, niet vastgestelde oorzaken uit het onderzoek zelf.

De staatssecretaris maakte daarbij een kanttekening bij de manier waarop dit soort onderzoeken vaak wordt geïnterpreteerd. Het volstaat volgens haar niet om „heel veel groepen te benoemen en daar gemiddelden uit te halen”. Met die opmerking pleitte ze impliciet voor een fijnmaziger blik op de cijfers, waarbij verschillen tussen groepen en regio’s beter zichtbaar worden dan in een landelijk gemiddelde.

Wat de aangekondigde analyse behelst

Concrete details over de vorm, timing of financiering van de aangekondigde diepere analyse zijn niet bekendgemaakt. Tielen sprak tijdens het vragenuur over het willen analyseren van bestaande onderzoeken, niet over een nieuw onderzoek of extra middelen. Een uitvoeringsdatum of concrete maatregelen zijn niet aangekondigd.

De uitspraken van Tielen vielen in de context van een debat waarin de rechtse fracties en de staatssecretaris uiteenlopende accenten legden. Waar de partijen inzoomden op migratie en islam als verklaring, wees Tielen zelf op een bredere combinatie van factoren, waaronder online cultuur en religie in algemene zin, zonder één oorzaak centraal te stellen.

Op haar persoonlijke website blogde Tielen destijds ook over de Gay Games, het grootste lhbti-sportevenement ter wereld, dat als doel heeft een evenement volledig vrij van homofobie te organiseren. Ze schreef dat de Utrechtse regenboogagenda sport als belangrijk terrein voor emancipatie en acceptatie van lhbti’ers benoemde, met FC Utrecht als actieve partner. Ze verwees ook naar de Vereniging Sport Utrecht, die vertrouwenscontactpersonen opleidde en het traject ‘Vreedzame sportvereniging’ ondersteunde. De toenmalige wethouder sport noemde de lage animo onder verenigingen destijds ‘hoopgevend’, een kwalificatie die Tielen als VVD-raadslid te mager vond.

Uit de vroegere loopbaan van Tielen blijkt dat lhbti-acceptatie al langer een thema is waarmee ze zich bezighoudt. Als Utrechts gemeenteraadslid schreef ze in 2016 een blog over homofobie en discriminatie bij sportverenigingen, naar aanleiding van Coming Outdag. Daarin wees ze op onderzoek waaruit bleek dat homo’s, lesbiennes en transgenders nog altijd homofobie ervoeren bij sportclubs, en dat velen daardoor afzagen van lidmaatschap. Ze noemde toen dat slechts 10 van de 255 Utrechtse sportverenigingen zich op Coming Outdag profileerden, en riep namens de VVD-fractie op tot een actievere inzet voor een lhbti-vriendelijk sportklimaat.

Functie van Tielen binnen het kabinet

Tielen wordt in de berichtgeving over het vragenuur aangeduid als staatssecretaris voor Emancipatie. Haar officiële VVD-profiel vermeldt echter dat zij in het huidige kabinet staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is. Volgens datzelfde profiel werd ze in 2025 staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport, voordat ze haar huidige portefeuille kreeg.

Tielen begon haar politieke loopbaan in 2014 als gemeenteraadslid in Utrecht, met onder meer de portefeuilles Volksgezondheid en Zorg en Jeugdzorg in haar takenpakket. In 2017 maakte ze de overstap naar de Tweede Kamer namens de VVD. Emancipatievraagstukken, waaronder lhbti-acceptatie, keren in haar politieke werk vaker terug.

Vervolg van de discussie in de Kamer

Voor nu blijft het bij de aankondiging dat Tielen bestaand onderzoek naar lhbti-acceptatie onder jongeren grondiger wil laten analyseren. Een tijdpad voor die analyse of een moment waarop de Kamer een terugkoppeling kan verwachten, is niet genoemd. De discussie tussen de staatssecretaris en de rechtse fracties over de rol van migratie en islam bij de dalende acceptatie blijft daarmee vooralsnog onopgelost.