Het Internationaal Strafhof in Den Haag heeft zich van zijn hoofdaanklager ontdaan, maar daarmee is de crisis bij het hof allesbehalve voorbij. Karim Khan, jarenlang het gezicht van de internationale strafrechtspraak, is weggestuurd na beschuldigingen van seksueel wangedrag. Wie zijn stoel overneemt, erft niet alleen een intern beschadigde organisatie, maar ook een geopolitieke strijd die het ICC tot in zijn fundamenten raakt.
Twee jaar onder een donkere wolk
De beschuldigingen van seksueel wangedrag tegen Karim Khan zijn al twee jaar een open wond voor het hof. Gedurende die periode bleef hij aan als hoofdaanklager, terwijl het dossier rondom hem groeide en de geloofwaardigheid van de instelling verder onder druk kwam te staan. Het Internationaal Strafhof functioneert op basis van moreel gezag. Dat gezag is nu ernstig aangetast, juist bij de man die verantwoordelijk was voor het vervolgen van wereldleiders en oorlogsmisdadigers.
Vrijdag namen de lidstaten van het hof uiteindelijk het besluit om Khan te ontslaan. Welke precieze procedure daarbij is gevolgd en welke instantie formeel de knoop doorhakte, is op basis van de beschikbare informatie niet volledig te reconstrueren. Duidelijk is echter dat de beschuldigingen in de aangeleverde informatie niet als juridisch bewezen zijn vastgesteld. Toch woog het reputatieschade voor de instelling kennelijk zwaar genoeg om tot actie over te gaan.
Een hof onder vuur van alle kanten
De problemen bij het ICC reiken verder dan de persoon van Karim Khan. Zijn opvolger krijgt, volgens berichtgeving van NRC, direct te maken met een meervoudige crisis. Zo legt de Verenigde Staten via sancties druk op het hof. Die sancties zijn geen nieuw fenomeen. Washington heeft het Internationaal Strafhof nooit erkend en heeft in het verleden meerdere malen geprobeerd de werking ervan te ondermijnen.
Bovendien groeit het aantal lidstaten dat overweegt het hof te verlaten of de samenwerking te verminderen. De omvang van deze uittocht is niet precies bekend, maar de trend baart waarnemers zorgen. Daarnaast beschrijft NRC de aanklagersafdeling als intern sterk verdeeld. Of die karakterisering volledig recht doet aan de situatie, valt op basis van de beschikbare informatie niet te beoordelen. Zeker is echter dat het vertrek van Khan een leegte achterlaat die niet eenvoudig op te vullen is.
Wie is Karim Khan?
Karim Khan is een Britse advocaat en jurist, geboren in 1970. Hij bouwde een internationale carrière op als verdediger en aanklager in complexe strafzaken voor internationale tribunalen. In 2021 werd hij verkozen tot hoofdaanklager van het ICC, als opvolger van Fatou Bensouda. Zijn ambtstermijn trok al vroeg internationale aandacht, onder meer door de aanvraag van arrestatiebevelen tegen leiders van Rusland en Israel. Die stappen maakten hem zowel geprezen als omstreden. Zijn uiteindelijke val komt echter niet door politieke besluiten, maar door de beschuldigingen van seksueel wangedrag die rond zijn persoon zijn gerezen.
Reputatieherstel als uitdaging
Het Internationaal Strafhof hoopt met het ontslag van Khan een bladzijde om te slaan, zo suggereert NRC in zijn berichtgeving. De redenering is begrijpelijk: door de bron van het schandaal te verwijderen, kan het hof werken aan geloofwaardigheid. Maar reputatieherstel vergt meer dan één besluit. De combinatie van interne problemen, politieke druk, Amerikaanse sancties en een groeiende uittocht van lidstaten vormt een structureel probleem, geen tijdelijk incident.
Bovendien speelt timing een rol. Het ICC behandelt op dit moment gevoelige zaken die wereldwijd de aandacht trekken. Een leiderschapsvacuüm in de aanklagerskamer, precies op dit moment, is politiek gezien allesbehalve gunstig. Vervolgens komt daarbij dat de nieuwe aanklager zal moeten opbouwen wat zijn voorganger heeft beschadigd, en dat terwijl de buitenwereld nauwlettend toekijkt.
De bredere betekenis voor internationale rechtspraak
Het Internationaal Strafhof werd in 2002 opgericht als het eerste permanente internationale strafhof ter wereld. De ambitie was groot: een onafhankelijk instituut dat oorlogsmisdadigers en plegers van misdaden tegen de menselijkheid ter verantwoording roept, ongeacht hun nationaliteit of positie. Dat ideaal staat nu onder druk, niet alleen door externe vijanden, maar ook door interne tekortkomingen.
De zaak Khan is daarin illustratief. Een instelling die anderen berecht op basis van integriteit en rechtsstaat, moet zelf onomstotelijk integere leiders hebben. Wanneer een hoofdaanklager zelf verdacht wordt van ernstig wangedrag, ondermijnt dat het fundament waarop het hof is gebouwd. Dat is precies de reden waarom dit dossier zo lang heeft gesleept en zoveel schade heeft aangericht, ook al zijn de beschuldigingen juridisch niet bewezen.
Volgende stap voor het hof
Het ICC staat nu voor de taak een nieuwe hoofdaanklager te vinden die zowel intern als extern geloofwaardig is. Dat is geen eenvoudige opgave, gezien de omstandigheden. De lidstaten zullen een kandidaat moeten vinden die de interne onrust kan bezweren, tegelijkertijd de politieke en diplomatieke pressie kan weerstaan, en bovendien de zaken die al lopen voortvarend kan voortzetten. Of het hof daarin zal slagen, en in welk tijdsbestek, is vooralsnog onduidelijk. Wat vaststaat is dat het Internationaal Strafhof een van zijn zwaarste periodes ingaat, juist nu de wereld zijn werk harder nodig heeft dan ooit.
Bronnen en credits
Bron: NRC
