Het thema abortus is onverwacht opgedoken bij de onderhandelingen over de rijksbegroting in Den Haag. Volgens berichtgeving van het AD zou de SGP maatregelen op dit vlak eisen in ruil voor steun aan het minderheidskabinet. Tegelijkertijd citeert het AD een bron die zegt dat de partij het onderwerp binnenskamers nog niet heeft aangesneden: „Binnenskamers is de SGP nog niet over abortus begonnen.” Die tegenstelling roept vragen op over hoe hard de eis daadwerkelijk is.
De discussie speelt zich af tegen de achtergrond van een moeizame zoektocht naar parlementaire steun voor het kabinet van D66, VVD en CDA. Die drie partijen hoopten uit te vogelen wie steun wil geven aan hun minderheidskabinet en op welke onderwerpen, meldde de Telegraaf. De coalitie heeft samen 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer en is dus afhankelijk van andere partijen om wetsvoorstellen en de begroting aangenomen te krijgen.
Gesprekken met SGP, ChristenUnie en 50Plus
Op 19 augustus sprak het kabinet met de ChristenUnie, 50Plus en de SGP over eventuele steun voor de plannen die op Prinsjesdag gepresenteerd zouden worden, zo meldde de NOS. Bij dat gesprek was ook SGP-leider Chris Stoffer aanwezig. Hij herhaalde toen dat hij afhaakt als het kabinet zijn medisch-ethische ‘rode lijn’ overschrijdt. Als voorbeeld noemde hij een wet voor draagmoederschap die verder in behandeling wordt genomen. Dat standpunt gaat over een ander onderwerp dan abortus, maar toont wel dat de SGP op medisch-ethisch terrein grenzen stelt aan haar steun.
Stoffer wees destijds ook op de samenwerking die hij al heeft met JA21. De twee partijen hebben volgens hem “best overeenkomsten” en deden samen al financiële verkenningen. Toch blijven het volgens hem twee losse partijen die voor hetzelfde geld weer hun eigen weg gaan. Na afloop van het gesprek op Algemene Zaken zei Stoffer dat het kabinet uiterlijk de vrijdag daarna “overeenstemming wil hebben met een meerderheid in de Tweede Kamer”. Hij verwachtte dat dit nog een ingewikkelde puzzel zou worden: “Als ik het zo zie, moet er nog behoorlijk wat werk gebeuren.”
Krappe rekensom in de Tweede Kamer
De zetelverhoudingen laten zien waarom elke partij telt. Met steun van Pro, dat 20 zetels heeft, zou de coalitie een ruime meerderheid hebben. Met JA21, dat 9 zetels heeft, komt het totaal op 75 zetels, net geen meerderheid van 76. De SGP en de ChristenUnie hebben elk 3 zetels, 50Plus heeft er 2 en Volt heeft er 1. Ook BBB, met eveneens 3 zetels in de Tweede Kamer, werd aanvankelijk niet uitgenodigd voor de gesprekken, maar partijleider Vermeer zou alsnog langskomen.
In de Eerste Kamer ligt de verhouding nog lastiger voor het kabinet. Daar heeft de coalitie slechts 22 van de 75 zetels. BBB is daar met 11 zetels de tweede partij, na Pro met 14 zetels. Die getallen verklaren waarom het kabinet niet alleen in de Tweede Kamer, maar ook in de senaat op zoek moet naar bredere steun voor zijn plannen.
Miljoenennota bijna klaar, politiek onderdeel nog open
Los van de gesprekken met de kleinere partijen voerde minister Heinen van Financiën ook eigen overleg over de begroting. Hij zei dat de concept-Miljoenennota, met daarin de begrotingen van de verschillende ministeries, al klaar was. Wel benadrukte hij dat “het politieke onderdeel” nog niet vaststond, omdat daarover nog afspraken gemaakt konden worden met oppositiepartijen. Volgens Heinen zouden de verschillende overleggen op verschillende niveaus na die week weer samenkomen.
Het was de bedoeling dat de ministerraad de vrijdag daarna ‘een klap’ zou geven op de stukken die op Prinsjesdag gepresenteerd worden. Die stukken zouden vervolgens ter beoordeling naar de Raad van State worden gestuurd. Heinen noemde dat tijdpad krap en hield rekening met “een paar slapeloze nachten” in de aanloop naar Prinsjesdag.
Reacties van ChristenUnie en 50Plus
Niet alle partijen willen dat het kabinet kiest tussen een linkse of rechtse meerderheid. ChristenUnie en 50Plus lieten weten dat het kabinet niet per se hoeft te kiezen tussen ‘over links’ of ‘over rechts’ onderhandelen. 50Plus-leider Struijs noemde een derde optie: gewoon doorgaan als minderheidskabinet en voor elk voorstel apart een meerderheid zoeken in Tweede en Eerste Kamer. Dat zou volgens hem “het gunstigst” zijn, omdat 50Plus zichzelf als partij “van het midden” ziet en steeds wil kunnen kiezen op basis van de inhoud van een plan.
Ook ChristenUnie-leider Bikker zei genoeg te hebben van de discussie over links of rechts. “Kom op jongens, laten we wat gaan doen”, zei ze. Ze voegde toe zich het meest thuis te voelen bij oplossingen en simpelweg te kijken of plannen deugen. Eerder in die week waren er ook al gesprekken met Pro en JA21, partijen die volgens de NOS wél willen dat het kabinet een duidelijke keuze maakt: over links met Pro, of over rechts met JA21 en een andere partij, mogelijk de SGP.
Of de abortuskwestie die de SGP volgens het AD zou aankaarten, ook daadwerkelijk als formele eis op tafel ligt bij het kabinet, blijft vooralsnog onduidelijk. Vaststaat wel dat de begrotingsonderhandelingen zich in een cruciale fase bevinden, met een krappe meerderheid in de Tweede Kamer en een nog lastiger verhouding in de Eerste Kamer. Het kabinet werkt toe naar Prinsjesdag, terwijl gesprekken met partijen als de SGP, ChristenUnie, 50Plus en BBB moeten uitwijzen of er voldoende steun ontstaat voor de plannen.
