Minister David van Weel krijgt een zeldzaam hard oordeel. Jongeren wachten maanden op een strafrechter in jeugd- en zedenzaken, terwijl zijn ministerie geen concreet plan overlegt. Dat is slechts één van de schokkende bevindingen die de Algemene Rekenkamer op Verantwoordingsdag aan de Tweede Kamer overhandigde. Het verantwoordingsverslag over 2025 schetst een kabinet dat beloofde te handelen, maar op dossier na dossier struikelde over zijn eigen ambities.
Een verslag dat niet om de hete brij heen draait
Rekenkamer-president Pieter Duisenberg overhandigde het verslag persoonlijk aan de Kamer. Daarin gebruikt de toezichthouder de woorden “weinig vooruitgang, soms zelfs stilstand” om de prestaties van kabinet-Schoof in 2025 te omschrijven. Dat oordeel is breed: het omvat klimaat, stikstof, woningbouw, defensie én justitie. Zelden fileert de Rekenkamer een kabinet zo uitgebreid op zoveel terreinen tegelijk.
De Rekenkamer is geen politiek orgaan. Het is een onafhankelijke toezichthouder die controleert of de overheid haar beloften waarmaakt en belastinggeld verantwoord besteedt. Daarom wegen haar oordelen zwaar. Bovendien valt het tijdstip op: Nederland staat voor grote uitdagingen op het gebied van veiligheid, klimaat en huisvesting, en juist op al die fronten constateert de controleur structurele stagnatie.
Achter de formele taal van het rapport gaat een reeks concrete mislukkingen schuil. Voormalig woonminister Mona Keijzer wist slechts de helft van het gereserveerde bouwbudget daadwerkelijk uit te geven. Dat terwijl de woningnood in Nederland onverminderd hoog is en duizenden mensen wachten op een betaalbare woning. Bovendien boekte de overheid op een ander beleidsterrein precies het tegenovergestelde resultaat van wat de coalitie beoogde.
Meer ambtenaren in plaats van minder
De coalitie zette in op een krimp van twintig procent van het ambtenarenapparaat. Dat was een van de meest concrete bezuinigingsdoelstellingen van het kabinet. Echter, in werkelijkheid kwamen er juist drieduizend voltijdsbanen bij. De ingeboekte bezuiniging van een miljard euro is daarmee hoogst onzeker geworden. Dat is een directe tegenslag voor een kabinet dat zichzelf profileerde als doortastend en resultaatgericht.
Daarnaast blijft de verduurzaming ver achter op schema. De doelen om de CO2-uitstoot voor 2030 drastisch in te perken, raken volgens de controleurs definitief buiten bereik. Tegelijkertijd blijft de stikstofproblematiek onopgelost. Twee dossiers die al jaren op de bestuurlijke agenda staan, maar waarvoor het kabinet in 2025 geen wezenlijke stappen zette. Vervolgens richtte de Rekenkamer haar kritische blik ook op de nationale veiligheid, en dat leverde wellicht de meest opvallende confrontatie op.
Openlijke aanvaring over defensie-aanbestedingen
Minister Dilan Yesilgöz van Defensie botste inhoudelijk met Pieter Duisenberg. Defensie investeert momenteel miljarden in de versterking van de krijgsmacht, maar zou daarbij op grote schaal de aanbestedingsregels omzeilen, aldus de toezichthouder. De Rekenkamer stelt dat Yesilgöz deze problemen onvoldoende serieus neemt, wat een gebrek aan regie blootlegt. Bovendien constateert het rapport een tekortschietende coördinatie bij de bescherming van vitale infrastructuur op de Noordzee.
In een geopolitiek uiterst instabiele periode, waarin Nederland zijn defensie-uitgaven fors opschroeft, is die kritiek extra pijnlijk. Het gaat immers niet alleen om geld verspillen, maar ook om de vraag of de besteding van die miljarden werkelijk de veiligheid versterkt. Een aanvaring tussen de president van de Rekenkamer en een minister van Defensie is bovendien zeldzaam en onderstreept hoe serieus de controleurs de situatie inschatten.
Rechtsstaat onder druk door trage justitie
De kritiek op David van Weel raakt misschien wel de meest gevoelige snaar. In jeugd- en zedenzaken lopen de wachttijden in het strafrecht volledig uit de hand. Slachtoffers en verdachten wachten maanden, soms langer, op een behandeling van hun zaak. De Rekenkamer oordeelt dat de regie van Van Weel tekortschiet en dat een concrete oplossing ontbreekt. Voor de betrokkenen in die zaken, onder wie kwetsbare jongeren, zijn de gevolgen enorm.
Dat oordeel is opvallend hard voor een orgaan dat van nature terughoudend formuleert. Toch laat de Rekenkamer hier weinig ruimte voor interpretatie. De rechtstaat functioneert alleen als burgers tijdig toegang hebben tot de rechter, en juist die tijdigheid staat in het geding. Bovendien gaat het om zaken waarbij vertraging bijzonder veel schade aanricht, zowel emotioneel als maatschappelijk.
Wat dit betekent voor het lopende kabinet
Het verantwoordingsverslag gaat over het jaar 2025, maar de politieke lading ervan is onmiddellijk. Kabinet-Schoof moet nu uitleggen waarom zo veel beleid bleef steken in goede intenties. De bevindingen van de Rekenkamer geven de oppositie bovendien een scherp wapen in handen voor de komende debatten. Daarom is de kans groot dat de komende weken de Kamer de betrokken ministers stevig aan de tand voelt over de geconstateerde tekortkomingen.
Politiek gezien toont het verslag een patroon dat verder gaat dan individuele beleidsfouten. Op dossier na dossier faalt de uitvoering, terwijl de ambities groot waren. Dat wijst eerder op een structureel bestuurlijk probleem dan op losse incidenten. De Rekenkamer geeft daarmee een signaal af dat niet alleen dit kabinet raakt, maar ook de vraag opwerpt hoe Nederland zijn publieke dienstverlening en beleidsuitvoering fundamenteel kan verbeteren. De bal ligt nu bij de Kamer en het kabinet zelf.
Bronnen en credits
Bronnen: Nieuwe Revu, Telegraaf.nl
