Rabobank ziet licht in stikstoftunnel voor boeren: ‘Eindelijk contouren’

Voor het eerst in jaren klinkt vanuit de financiële wereld voorzichtig optimisme over de stikstofcrisis. Stefaan Decraene, topman van Rabobank, zegt dat het in juni aangekondigde maatregelenpakket van het kabinet eindelijk richting geeft. Dat is opmerkelijk, want als huisbank van een groot deel van de Nederlandse agrariërs staat Rabobank midden in het stikstofconflict dat al jaren slepende is.

Jaren van onzekerheid voor boerenbedrijven

De stikstofcrisis treft de Nederlandse landbouwsector al geruime tijd keihard. Duizenden boerenbedrijven leven in onzekerheid over hun toekomst, omdat strenge stikstofnormen rondom Natura 2000-gebieden hun bedrijfsvoering beperken of zelfs onmogelijk maken. De protesten van agrariërs, die de afgelopen jaren meerdere malen uitliepen op grootschalige acties, tonen aan hoezeer de sector zich in het nauw gedreven voelt.

Rabobank speelt daarin een bijzondere rol. De bank financiert een groot deel van de agrarische sector in Nederland en heeft daarmee direct belang bij een werkbaar perspectief. Wanneer boerenbedrijven omvallen of gedwongen worden te stoppen, raakt dat ook de leningenportefeuille van de bank. Bovendien hebben de onzekerheid en de politieke impasse jarenlang nieuwe investeringen en herfinancieringen bemoeilijkt.

Het kabinet kondigde in juni een pakket aan stikstofmaatregelen aan. De precieze inhoud en omvang van dat pakket zijn op basis van de beschikbare informatie niet volledig te reconstrueren. Toch reageerde Decraene er opvallend positief op, een reactie die zowel door Nieuws.nl als door de Volkskrant werd opgepikt.

Decraene: kabinet schetst contouren van een uitweg

Stefaan Decraene stelt dat de overheid met het aangekondigde pakket eindelijk de contouren heeft geschetst van een oplossing voor de vastgelopen stikstofcrisis. Dat zijn zijn woorden, en het is belangrijk ze als zodanig te lezen. Hij spreekt niet van een definitieve oplossing, maar van een eerste zichtbare richting na een lange periode van stilstand.

Die nuancering is relevant. De stikstofcrisis is een uiterst complex dossier, waarbij ecologische, juridische en economische belangen voortdurend botsen. Een positieve kwalificatie van een bankTopman betekent nog niet dat het beleid daadwerkelijk tot een doorbraak zal leiden. Bovendien spreekt Decraene vanuit zijn eigen positie als leidinggevende van een grote financiële instelling, niet namens de boeren zelf of de bredere banksector.

Financiering van de sector staat onder druk

De uitspraken van Decraene zijn echter niet los te zien van de economische druk die Rabobank al geruime tijd voelt. Agrarische ondernemers met een onzekere vergunningsstatus zijn moeilijk te financieren. Banken kunnen geen solide kredietoordeel geven aan een bedrijf waarvan de toekomst juridisch niet vaststaat. Die situatie heeft geleid tot een opgehoopte onzekerheid in de agrarische financiering, die zowel boeren als banken raakt.

Daarom is het begrijpelijk dat een bankier als Decraene opgelucht reageert op politieke duidelijkheid, hoe voorzichtig die ook geformuleerd is. Immers, zonder beleidsrichting is het voor Rabobank nagenoeg onmogelijk om nieuwe investeringsplannen van agrariërs verantwoord te beoordelen. Een kabinetsplan dat tenminste een kader biedt, maakt dat fundamenteel makkelijker.

Boeren en bank delen belang bij perspectief

Dat Rabobank en de agrarische sector nauw verbonden zijn, is in Nederland een open deur. De bank heeft historisch diepe wortels in het platteland en de coöperatieve landbouwstructuur. Veel boerenprotesten van de afgelopen jaren vonden plaats terwijl de hypotheken en bedrijfsleningen van de protesterende agrariërs bij diezelfde bank lagen. Die verwevenheid maakt de positie van Decraene zowel sterk als gevoelig.

Bovendien is het voor de bredere Nederlandse economie van belang dat de agrarische sector perspectief krijgt. De landbouw is een significante sector, die ook toeleveranciers, de verwerkende industrie en de exportpositie van Nederland raakt. Langdurige onzekerheid vreet aan investeringsbereidheid en leidt tot kapitaalvlucht uit de sector. Vanuit dat oogpunt is een positief geluid vanuit het bankwezen meer dan alleen een mening van één topbestuurder.

Politieke context blijft bepalend

Het stikstofdossier is tegelijkertijd een van de meest gepolitiseerde thema’s van dit moment. De boerenprotesten in plaatsen als Nijkerk laten zien dat er aan de basis van de sector nog veel weerstand en frustratie leeft. De positieve reactie van Rabobank staat dan ook in schril contrast met de stemming op het erf bij veel boerenbedrijven. Zij wachten niet op de mening van een bankier, maar op concrete duidelijkheid over hun eigen toekomst.

Daarnaast is het de vraag hoe duurzaam het optimisme van Decraene is. Kabinetsplannen veranderen, politieke meerderheden verschuiven en juridische procedures kunnen uitvoering vertragen of blokkeren. Het is echter een stap dat een grote instelling als Rabobank nu openlijk positief over de plannen spreekt, omdat dat ook een signaal is naar de agrarische klanten van de bank.

Voorlopig blijft de situatie rondom het stikstofbeleid fragiel. Het kabinet heeft een richting aangegeven, Rabobank waardeert die stap, maar de uitvoering moet nog beginnen. Voor de duizenden boeren die dagelijks met de gevolgen van de crisis leven, tellen woorden minder zwaar dan daden. De komende maanden zullen uitwijzen of de contouren die Decraene nu ziet, ook daadwerkelijk worden ingevuld.