Planbureau sloopt Jetten om verkorten WW-duur: ´Levert amper iets op´

Het verkorten van de maximale WW-duur levert veel minder banen op dan gehoopt. Dat blijkt uit een doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB), dat spreekt van een “beperkte toename van de structurele werkgelegenheid”. De uitkomst raakt een gevoelig politiek dossier: het kabinetsplan om de WW in te korten ligt al maanden onder vuur bij vakbonden en oppositiepartijen, en werd onlangs deels uitgesteld.

Het ministerie van Sociale Zaken vroeg het CPB te onderzoeken wat een kortere maximale WW-duur betekent voor de arbeidsmarkt. Op dit moment kunnen werklozen in Nederland maximaal 24 maanden een WW-uitkering ontvangen. Het kabinet onderzoekt al langer manieren om die periode te verkorten, als onderdeel van bredere bezuinigingen op de sociale zekerheid.

CPB rekent twee varianten door

De onderzoekers van het CPB keken naar twee scenario’s: een verkorting van 24 naar 18 maanden en een verkorting van 24 naar 12 maanden. Opvallend genoeg leverden beide varianten volgens het CPB hetzelfde effect op: 0,1 procent extra werkgelegenheid in Nederland. Dat komt overeen met ongeveer 8000 extra voltijdsbanen. Het planbureau redeneert dat een kortere uitkeringsduur de inkomensbescherming van langdurig werklozen verkleint, waardoor er een financiële prikkel ontstaat om sneller een baan te accepteren. Werklozen zouden daardoor intensiever gaan zoeken en minder kieskeurig worden.

Effect valt in het niet bij totale werkloosheid

Tegenover de 8000 extra banen staan grote aantallen mensen die nu al zonder werk zitten. Eind augustus telde uitkeringsinstantie UWV 194.780 lopende WW-uitkeringen, terwijl het totale aantal werklozen die maand op 408.000 lag. Tegen die achtergrond noemt het CPB de werkgelegenheidswinst van de maatregel zelf beperkt. Het planbureau onderzocht ook andere opties, zoals het aanpassen van de hoogte van de WW-uitkering in de eerste twee maanden. Die maatregelen hadden volgens het CPB nog minder invloed op de werkgelegenheid.

Miljard aan besparingen mogelijk

Naast het werkgelegenheidseffect keek het CPB ook naar de gevolgen voor de schatkist. Bij een halvering van de maximale WW-duur zouden de overheidsuitgaven met maximaal 1,3 miljard euro per jaar kunnen dalen, zo becijferde het planbureau. Die besparing vormt een belangrijk argument voor het kabinet, dat de WW-maatregelen ziet als onderdeel van een breder pakket bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Kabinet stelde invoering al uit

Het kabinet besloot eerder de invoering van de verkorte WW-duur en de daaraan gekoppelde hogere uitkering in de eerste twee maanden uit te stellen tot 1 januari 2029. Door bezuinigingen te schrappen of te vertragen, hoopte de minderheidscoalitie steun te krijgen van met name PRO. Toch bleven de plannen niet volledig van tafel, wat zowel bij PRO als bij de vakbonden op verzet stuit. PRO-voorman Jesse Klaver benadrukte na Prinsjesdag opnieuw dat zijn partij dit niet accepteert.

Vakbonden voeren actie tegen bezuinigingen

De vakbonden verzetten zich al langer hevig tegen de plannen voor de sociale zekerheid. Uit protest organiseerden zij onlangs onder meer een landelijke ov-staking, waardoor er een hele dag geen treinen reden. De bonden willen alleen aan de onderhandelingstafel als het kabinet met een schone lei begint, zonder de huidige bezuinigingsvoorstellen als uitgangspunt.

Over de precieze status van het plan bestaan tegenstrijdige berichten. Volgens sommige berichtgeving heeft het kabinet de verkorting van de WW-duur uitgesteld tot 2029, terwijl andere berichtgeving meldt dat het kabinet vasthoudt aan het voornemen om de maximale WW-periode terug te brengen naar twaalf maanden. Duidelijk is wel dat het onderwerp nog volop in politieke discussie is.

CPB benadrukt onzekerheid rond exacte aantal

Het CPB plaatst zelf ook een kanttekening bij de becijferde 8000 extra banen. Werkgevers en vakbonden kunnen in cao’s aanvullende afspraken maken om oudere werklozen tegemoet te komen, bijvoorbeeld met aanvullende regelingen bovenop de kortere WW-uitkering. Als dat gebeurt, valt het werkgelegenheidseffect van de maatregel volgens het planbureau nog lager uit dan de al bescheiden 8000 banen die nu zijn berekend.

Discussie over ouderen op de arbeidsmarkt

Een terugkerend punt van kritiek betreft de positie van oudere werklozen. Zij bouwen door hun langere arbeidsverleden vaak recht op tot wel 24 maanden WW op, terwijl zij tegelijk vaak moeilijker nieuw werk vinden dan jongere werklozen. Een verkorting van de maximale uitkeringsduur zou daardoor volgens critici juist deze groep het hardst raken, ook al is het financiële prikkeleffect volgens het CPB bedoeld om iedereen sneller aan het werk te krijgen.

Voorlopig blijft de discussie over de WW-duur onderdeel van het bredere conflict tussen kabinet en vakbonden over bezuinigingen op de sociale zekerheid. De CPB-cijfers geven daarbij geen doorslaggevend argument voor of tegen de maatregel, maar bevestigen vooral dat het effect op de arbeidsmarkt in de praktijk klein zal blijven vergeleken met de totale groep werklozen en WW-gerechtigden.