Nederlandse tabaksregels lekken over de grens: ´Hermans zoekt bondgenoten in Europa´

Strengere Nederlandse regels voor tabak en vapes werken minder goed zolang buurlanden soepeler blijven. Dat is de achtergrond van een oproep van minister Sophie Hermans (Volksgezondheid, VVD). Samen met zeven andere EU-lidstaten vraagt zij de Europese Commissie om de markt voor nieuwe nicotineproducten te bevriezen, een zogeheten market freeze.

Hermans schrijft over het plan in een brief aan de Tweede Kamer. Haar uitgangspunt is dat een nationale aanpak snel tegen grenzen aanloopt. Volgens haar is tabak in omringende landen goedkoper en zijn vapes met smaakjes daar nog toegestaan. Daarom zoekt de minister de oplossing op Europees niveau, samen met andere lidstaten.

Acht landen vragen om een market freeze

De kern van de oproep is dat nieuwe producten met nicotine, of met stoffen die daarop lijken, niet op de Europese markt mogen komen. De acht landen vragen de Europese Commissie om dat vast te leggen. Daarmee zouden nieuwe producten er niet meer bij komen terwijl de regels voor bestaande producten nog worden aangescherpt.

Het gaat uitdrukkelijk om een oproep aan de Commissie. Er is dus nog geen besluit genomen. De acht landen leggen een pakket wensen neer waarover Brussel zich nog moet buigen. In haar brief aan de Kamer licht Hermans toe wat Nederland samen met de andere lidstaten wil bereiken.

Jongeren en de vapes van de toekomst

Het belangrijkste argument van de minister is de bescherming van jongeren. ‘Zo voorkomen we dat jongeren verslaafd raken aan de vapes van de toekomst’, schrijft Hermans aan de Tweede Kamer. Met die zin onderbouwt zij waarom de markt volgens haar nu al dicht moet voor producten die nog niet bestaan.

Die redenering kijkt vooruit. Het gaat niet alleen om de vapes die nu in de winkel liggen, maar ook om producten die nog worden ontwikkeld. Door de markt te bevriezen wil Hermans voorkomen dat er steeds nieuwe varianten verschijnen waarvoor regels nog ontbreken. Zo moet het aantal beschikbare nicotineproducten niet verder groeien.

Neutrale verpakkingen en een verbod op smaakjes

De market freeze staat niet op zichzelf. De acht landen willen ook verplichte neutrale verpakkingen voor nicotineproducten. Neutrale verpakkingen maken producten minder aantrekkelijk voor de consument, doordat merkuitingen en opvallende kleuren verdwijnen. De landen willen deze verplichting voor heel Europa, niet alleen voor afzonderlijke lidstaten.

Daarnaast pleiten de landen voor een Europees verbod op smaakjes. Juist smaakjes spelen een grote rol in de discussie over vapes. Hermans wijst erop dat vapes met smaakjes in omringende landen nog zijn toegestaan. Een Europees verbod zou dat verschil wegnemen en de regels in alle lidstaten gelijktrekken.

Strengere eisen aan sociale media

Ook de online wereld komt aan bod in het pakket. De acht landen willen dat de eisen aan sociale media om tabaksreclames te verwijderen worden aangescherpt. Nu bestaan er al eisen voor platforms, maar de landen vinden dat die strenger moeten. Het plan richt zich dus niet alleen op de producten zelf.

Reclame op sociale media bereikt jongeren rechtstreeks, en daar is de bezorgdheid over verslaving het grootst. Door platforms strengere verplichtingen op te leggen, willen de landen tabaksreclames sneller laten verdwijnen. Hoe de aangescherpte eisen er precies uit moeten zien, staat niet in de oproep uitgewerkt.

Producten uit het buitenland blijven binnen bereik

Een vijfde wens betreft de herkomst van de producten. De landen willen dat de mogelijkheden om nicotineproducten uit het buitenland te halen worden ingeperkt. Dat raakt direct aan het grensprobleem: wie in eigen land niet meer aan goedkope tabak of vapes met smaakjes kan komen, kan uitwijken naar het buitenland.

Dit punt maakt duidelijk waarom Hermans de Europese Commissie erbij haalt. Een lidstaat kan de verkoop binnen de eigen grenzen aanpakken, maar de aankoop over de grens is veel lastiger te beperken. Een gezamenlijke Europese afspraak moet die uitwijkroute smaller maken, zonder dat elk land afzonderlijk moet optreden.

Nederland maakte tabak en vapes al lastiger

In Nederland is het volgens Hermans al moeilijker en duurder geworden om aan tabak en vapes te komen. Het kabinet heeft het gebruik dus al ontmoedigd. De minister laat in haar brief zien dat dat beleid een beperking heeft zolang de omstandigheden elders in Europa anders zijn.

‘In omringende landen is de tabak goedkoper en zijn vapes met smaakjes nog toegestaan’, merkt Hermans op. Het prijsverschil en het verschil in regels maken de grensregio’s en de weg naar het buitenland aantrekkelijk. Daardoor kan de winst van strenger Nederlands beleid deels verloren gaan.

Samen optrekken met de buurlanden

Uit die vaststelling volgt de keuze voor samenwerking. Hermans wil daarom samen optrekken met buurlanden. Het aantal van acht lidstaten in de oproep laat zien dat Nederland niet alleen staat. Over welke zeven landen het precies gaat, noemen de beschikbare gegevens niet.

Het gezamenlijke optreden moet de Europese Commissie overtuigen om met voorstellen te komen. Zolang dat niet gebeurt, blijft de market freeze een wens van acht lidstaten. Voor Hermans is de strekking helder: nationale maatregelen tegen nicotine werken pas echt wanneer buurlanden dezelfde kant op bewegen.