Nederland loopt het risico op een Europese afstraffing als het land er niet snel in slaagt negen op de tien plastic flessen in te zamelen. Dat is de urgente boodschap die minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei deze week aan de Tweede Kamer stuurde. Haar oplossing is ingrijpend: statiegeld moet voortaan ook gelden voor melkflessen en sapflessen, en ze wil dat nu regelen voordat Europa dat voor haar doet.
Inzameldoelstelling wordt niet gehaald
De kern van het probleem is een wettelijke doelstelling die Nederland simpelweg niet haalt. Negentig procent van alle plastic flessen moet worden ingezameld. Dat klinkt ambitieus, maar in de praktijk blijkt het te weinig plastic terug te vinden in de inzamelbakken. Het overgrote deel van de flessen die buiten het statiegeldsysteem vallen, zijn zuivelflessen. Omdat melkflessen tot nu toe zijn vrijgesteld van de statiegeldplicht, verdwijnen ze relatief vaak in het restafval of in het milieu. Dat drukt de totale inzamelcijfers omlaag.
Minister Van Veldhoven (D66) maakt zich daar ernstig zorgen over. Bovendien heeft ze een harde deadline in het achterhoofd: als Nederland er niet in slaagt de doelstelling te halen, kunnen vanaf 2029 Europese regels van kracht worden die een stuk zwaarder uitpakken. Denk daarbij aan een verplichting voor alle verkooppunten om statiegeldflessen te accepteren, zonder uitzonderingen of beperkingen. Daarnaast zouden buitenlandse flessen en blikjes dan ook het Nederlandse systeem in mogen komen. Dat scenario zou producenten en verkopers veel geld kosten. De minister wil dat voorkomen.
Voorstel voor alle plastic flessen tot drie liter
Van Veldhoven werkt daarom aan een voorstel om de statiegeldplicht fors uit te breiden. Concreet gaat het om alle plastic flessen tot en met drie liter. Dat betekent dat zowel de fles melk als het pak sinaasappelsap voortaan statiegeld draagt wanneer het in een plastic fles wordt verkocht. Op veel sapflessen zit overigens al wel statiegeld, maar voor melkflessen is dat in Nederland nauwelijks het geval. Juist die zuivelflessen vormen dus de grootste uitdaging.
Het voorstel gaat verder dan alleen de uitbreiding van de statiegeldplicht. Bovendien ligt er een plan op tafel om de verkoop van plastic flessen en blikjes zonder statiegeld te verbieden. Vervolgens wil de minister meer inleverpunten creëren. Daarvoor overweegt ze een wettelijke innameplicht voor verkooppunten. Ook het aantal bulkautomaten, waarbij consumenten in één keer een hele zak flessen kunnen inleveren, moet omhoog. Zo wil de minister het voor mensen makkelijker maken om hun lege flessen daadwerkelijk in te leveren in plaats van weg te gooien.
Hygiëne als cruciale voorwaarde
Aan de uitbreiding naar melkflessen hangt echter een belangrijke voorwaarde. Van Veldhoven schrijft expliciet dat er maatregelen moeten komen om hygiëneproblemen te voorkomen, met name bij de zuivelflessen. Een lege melkfles die in een retourautomaat gaat, bevat namelijk restanten van een bederfelijk product. Dat stelt andere eisen aan het inzamelsysteem dan een frisdrankfles. Hoe die hygiënemaatregelen er precies uitzien, werkt de minister nog uit. Zonder goede oplossing hiervoor gaat de uitbreiding niet van start.
Deze voorwaarde is niet voor niets zo prominent aanwezig in de plannen van het kabinet. De zuivelindustrie en supermarkten wijzen al langer op de logistieke en hygiënische complicaties van statiegeld op melkflessen. Een lege melkfles vereist snelle afvoer om stankoverlast en bacteriegroei te voorkomen. Dat vereist investeringen in zowel de automaten als de verwerkingsketen erachter. Van Veldhoven zegt te begrijpen dat dit vraagstukken zijn, maar ziet ze als oplosbaar mits alle partijen hun verantwoordelijkheid nemen.
Druk op Verpact neemt toe
Een rol in dit verhaal is ook weggelegd voor Verpact, de stichting die verantwoordelijk is voor de inzameling en het hergebruik van plastic flesjes. Ook het vorige kabinet liet onvrede doorschemeren over het functioneren van Verpact. Van Veldhoven sluit zich daarbij aan en verwacht de volledige inzet van de stichting. Concreet wil ze dat Verpact er onder meer voor zorgt dat alle flessen snel worden afgevoerd zodra ze zijn ingenomen. Dat is essentieel, zeker als er straks ook zuivelflessen aan het systeem worden toegevoegd.
De minister is duidelijk over haar ambitie: ze wil de regels niet zwaarder maken dan nodig is om de negentig procent te halen, maar ze wil ook niet afwachten tot Europa ingrijpt. “Ik wil dit scenario voorkomen en zelf de touwtjes in handen houden”, schrijft ze. Daarmee legt ze de druk bij zowel de Kamer als bij de sector om tempo te maken met de noodzakelijke aanpassingen.
Wat betekent dit voor consumenten
Voor consumenten betekent dit plan concreet dat de wekelijkse boodschappen duurder uitvallen bij de kassa, tenminste tijdelijk. Wie een fles melk koopt, betaalt straks mogelijk ook een statiegeldbedrag bovenop de prijs. Dat geld krijg je terug bij inlevering van de lege fles. Hoeveel dat statiegeld precies wordt, is nog niet bekendgemaakt. Bovendien moet er een infrastructuur komen die het inleveren makkelijk en toegankelijk maakt. Juist dat laatste is een punt waarop het huidige systeem nog tekortschiet, erkent ook de minister. Meer inleverpunten en meer bulkautomaten zijn daarvoor de sleutel.
Kamer buigt zich over de plannen
Minister Van Veldhoven heeft aangegeven in gesprek te willen gaan met de Tweede Kamer over de beste aanpak om de inzameldoelstelling versneld te halen. Daarmee begint nu de politieke fase van het traject. Het voorstel is nog niet definitief en er zijn nog veel details die uitgewerkt moeten worden, waaronder de hygiënemaatregelen en de exacte reikwijdte van de nieuwe regels. Bovendien moet duidelijk worden of het verbod op flessen zonder statiegeld onderdeel wordt van hetzelfde wetsvoorstel of een apart traject volgt. Wat vaststaat: het kabinet acht verdere uitbreiding van het statiegeldsysteem onvermijdelijk en wil daarmee niet wachten tot Europa de hand forceert.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, Ditjes & Datjes, Nieuws.nl, Telegraaf.nl
