NAKS bouwt in Suriname aan eigen herstelplan voor nazaten: ‘Wij roepen niet zonder onderbouwing’

De Surinaamse organisatie Afrikan Kulturu fu Sranan (NAKS) kijkt na de presentatie van het onderzoek naar de koloniale rol van het Huis Oranje-Nassau niet alleen naar Den Haag. Samen met 21 andere organisaties werkt NAKS aan een ontwikkelingsprogramma voor nazaten van het slavernijverleden, en de resultaten van het onderzoek worden daarin meegenomen. Voorzitter Siegmien Staphorst zegt dat dit programma op wetenschappelijk onderzoek moet rusten. Koning Willem-Alexander nam vrijdag de vijf omvangrijke boeken in ontvangst.

Vijf boeken na drie jaar onderzoek

Koning Willem-Alexander gaf eind 2022 opdracht voor het onderzoek. Het behandelt de rol van het Huis Oranje-Nassau in de koloniale geschiedenis van Nederland vanaf 1600. De koning bekostigde het project zelf, maar bemoeide zich niet inhoudelijk met de opzet, de uitvoering of de conclusies.

Hoofdonderzoeker Gert Oostindie vormde een commissie met Esther Captain, Kathleen Ferrier en Henk te Velde. Zij schakelden ongeveer zestig onderzoekers in. Die kregen toegang tot de particuliere archieven van het Koninklijk Huis, beheerd door de Koninklijke Verzamelingen. Kathleen Ferrier is de dochter van Johan Ferrier, de eerste president van Suriname.

De resultaten verschenen in vijf boeken. Een daarvan gaat over koloniale macht, profijt en prestige. Verder zijn er een biografisch onderzoek naar de Oranjes en een internationaal vergelijkend boek over Europese vorstenhuizen. Voor het brede publiek schreef Oostindie het boek ‘Oranje en de Koloniën, 1600-2025’, dat tegelijk in een Engelstalige versie uitkomt.

Een programma van 22 organisaties

Volgens Staphorst begint het werk van de Surinaamse organisaties niet bij de koning. NAKS werkt met 21 andere organisaties aan een ontwikkelingsprogramma voor nazaten van het slavernijverleden. Dat programma moet volgen uit wetenschappelijk onderzoek. “Wij roepen niet dat er een herstelprogramma moet komen zonder onderbouwing”, zegt zij.

De samenwerkende Afro-Surinaamse organisaties laten daarom zelf onderzoek doen. Dat moet aantonen op welke gebieden achterstanden zijn ontstaan die het maatschappelijk functioneren van nazaten negatief beïnvloeden. “Het gaat om zaken als gezondheid, onderwijs, huisvesting, grondzaken, dus naast cultuur, et cetera. En om grondenrechten”, aldus Staphorst. Het onderzoek onder leiding van Oostindie wordt volgens haar zeker meegenomen.

Wat de koning nu volgens NAKS kan doen

NAKS is een organisatie die in Suriname de Afro-Surinaamse erfenis en cultuur bewaakt, beschermt en voortzet. Volgens Staphorst kan de koning concrete actie ondernemen nu duidelijk is welke rol het Huis Oranje-Nassau heeft gespeeld. Zij verwacht dat hij de boeken kan lezen, maar denkt dat het onderzoek voor hem vooral een bevestiging is. “Hij heeft nu meer data waarop hij zich kan baseren.”

In december 2025 bood de koning in Paramaribo excuses aan voor het slavernijverleden. “Hij heeft ook vergiffenis gevraagd en gekregen van ons”, zegt Staphorst. Volgens haar moet er nu een vervolg komen: “Nu gaat hij concrete stappen moeten zetten.” Welke stappen dat zijn, laat zij open. Zij verwijst naar het programma waaraan de organisaties zelf werken.

Wilhelmina aan de Waterkant

Het koloniale verleden is in Suriname dagelijks zichtbaar. Straten en geografische locaties dragen de namen van voormalige koningen, koninginnen, gouverneurs en andere koloniale exponenten. Aan de Waterkant in Paramaribo kijkt het beeld van koningin Wilhelmina nog altijd uit over de brede Surinamerivier.

Staphorst vindt dat daarover een brede discussie moet komen. “Het zijn eigenlijk symbolen van het slavernijverleden en van de onderdrukking, eigenlijk van de uitbuiting”, zegt zij. Tegelijk benadrukt ze dat de samenleving verdeeld is: “De meningen in de samenleving zijn erg verdeeld hierover.” Een besluit over straatnamen of standbeelden is er niet. Staphorst vraagt om het gesprek.

Surinamers informeren over alle koloniale heersers

Volgens de NAKS-voorzitter moet er ook een proces op gang komen om Surinamers te informeren. “Nu we deze onderzoeksresultaten hebben, kunnen we informatie verstrekken, over de rol van het Koninklijk Huis, maar ook over andere koloniale heersers die schade hebben berokkend aan de Surinamers”, zei zij tegen het ANP. Het gaat haar dus niet alleen om de Oranjes.

Staphorst verwacht dat het onderzoek wordt aangeboden aan de Surinaamse regering en aan maatschappelijke organisaties. Dat moet de basis vormen voor de informatievoorziening en voor de gesprekken in Suriname zelf. Een aanbieding aan de Surinaamse regering heeft nog niet plaatsgevonden.

Reactie vanuit Nederland

Ook in Nederland wordt gewezen op wat nu moet volgen. Bianca Groen Gallant, directeur van het Nationaal Instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee), was bij de presentatie aanwezig. Zij zei veel waardering te hebben voor het onafhankelijke onderzoek en voor het openstellen van de koninklijke archieven. Het onderzoek doet volgens haar recht aan het structurele onrecht dat langdurig en met geweld heeft plaatsgevonden.

Na de presentatie kan volgens Groen Gallant een begin worden gemaakt met reparatory justice, herstel en rechtvaardigheid. Dat begint met waarheidsvinding, zegt zij, maar moet leiden tot gelijke kansen, in het onderwijs en op economisch vlak. Het NiNsee hoopt dat de koning het voortouw neemt in die gesprekken. De presentatie in Leiden was live op televisie te zien. De koning zou daarna zelf op de bevindingen reageren.

De stand van zaken

De boeken zijn aangeboden, maar concrete stappen van de koning zijn nog niet aangekondigd. In Suriname gaan de voorbereidingen door. NAKS en de 21 andere organisaties laten eigen onderzoek doen naar achterstanden bij nazaten en willen dat als onderbouwing voor hun ontwikkelingsprogramma gebruiken. Het onderzoek van Oostindie wordt daarin meegenomen. Staphorst verwacht dat het ook zijn weg vindt naar de Surinaamse regering en maatschappelijke organisaties.