De communicatiedirecteuren van alle twaalf Nederlandse ministeries sturen het kabinet een opvallend signaal: stop grotendeels met het gebruik van X. In een intern memo, dat De Volkskrant inzag, waarschuwen de topambtenaren dat het platform onder Elon Musk zo sterk is veranderd dat de overheid er niet langer comfortabel op aanwezig kan zijn. De vraag is nu of het kabinet dit advies overneemt, en wat dat betekent voor honderden officiële accounts.
Een platform dat is veranderd
Toen Elon Musk in 2022 het voormalige Twitter overnam en omdoopte tot X, veranderden de spelregels op het platform ingrijpend. Moderatie werd afgebouwd, het algoritme werd aangepast en ruimte voor extreme uitingen groeide. Voorstanders zien dit als een correctie op te strenge censuur. Critici, waaronder nu ook de ambtelijke top van de Rijksoverheid, trekken een andere conclusie. Zij stellen dat het platform actief desinformatie en schadelijke inhoud faciliteert, en daarmee botst met de grondwaarden die de overheid zelf uitdraagt.
Het memo noemt concreet: meer ruimte voor racisme, discriminatie, vrouwenhaat en antisemitisme. Bovendien zou X Europese en Nederlandse regelgeving schenden, aldus de ambtenaren. Dat zijn stevige beschuldigingen, die echter vooralsnog niet onafhankelijk zijn bevestigd op basis van de beschikbare bronnen. Toch zijn zij de kern van het advies dat nu op het bureau van het kabinet ligt.
Wat staat er precies in het memo
De topambtenaren schrijven dat actief blijven op X op zeer gespannen voet staat met de rol van de overheid. De overheid moet zich houden aan haar eigen wetten en regels. Bovendien mag zij burgers niet blootstellen aan strafbare of schadelijke inhoud, zo luidt de redenering. Het meest zorgwekkende punt in het memo is misschien wel dit: niet-kloppende informatie lift mee op overheidsberichten, waardoor de betrouwbaarheid van overheidsinformatie al bij de bron wordt ondermijnd. Dat is een fundamenteel bezwaar, want een overheid die haar eigen boodschappen niet meer kan garanderen, verliest gezag.
Daarnaast erkent het memo dat een vertrek van X politiek gevoelig ligt. De ambtenaren noemen de kans op framing: het kabinet trekt zich terug uit een deel van het publieke debat. Ook het contact met moeilijk bereikbare groepen kan door een vertrek lastiger worden. Toch concluderen de directeuren dat doorgaan te riskant is.
Welke accounts zouden verdwijnen
Als het kabinet het advies volgt, heeft dat directe gevolgen voor officiële accounts van bewindspersonen en ministeries. Sommige accounts zouden helemaal stoppen. Andere blijven alleen bestaan als X aantoonbare meerwaarde heeft, een criterium dat de ambtenaren zelf invullen met voorbeelden als internationale diplomatie en communicatie tijdens crisissituaties. Voor de dagelijkse politieke communicatie zouden die uitzonderingen dus niet gelden.
Bovendien heeft ongeveer de helft van de ministers en staatssecretarissen van het kabinet-Jetten nog een persoonlijk profiel op X. Onder hen bevinden zich bijna alle VVD-bewindslieden. Het is nog niet duidelijk of zij het ambtelijke advies ook laten meewegen voor hun eigen, persoonlijke accounts. Dat onderscheid tussen officiële en persoonlijke profielen maakt de situatie politiek ingewikkeld.
Kritiek vanuit andere hoek
Niet iedereen is overtuigd van het advies. Columnist Marianne Zwagerman reageert scherp. Zij schrijft dat De Volkskrant samen met haar lezers, die zij typeert als ambtenaren, op een missie is om X kalt te stellen. Dat is haar mening, geen vastgesteld feit. Toch verwoordt zij daarmee een bredere tegenstem: namelijk dat dit advies voortkomt uit politieke afkeer van het platform, niet uit objectieve beleidsnood. Voorstanders van X benadrukken bovendien dat het platform juist méér vrijheid van meningsuiting biedt dan andere sociale media, waar moderatie soms te ver ging.
Daarnaast is het relevant te benoemen dat de overheid zelf bepaalt wat zij als schadelijk beschouwt. Die definitie is niet neutraal. Wie de grens trekt tussen legitieme vrije meningsuiting en strafbare inhoud, oefent invloed uit op het publieke debat. De ambtenaren zeggen dit te doen vanuit juridische plicht; critici noemen het selectief gebruik van regelgeving.
Wat nu voor het kabinet
Het kabinet-Jetten neemt vermoedelijk na de zomer een definitief besluit. Tot die tijd blijven de officiële accounts actief. Dat betekent dat de discussie de komende maanden verder oplaait, zowel binnen de politiek als in de publieke opinie. De communicatiedirecteuren hebben hun advies gegeven; het is nu aan de ministers om een politieke afweging te maken. Die afweging gaat niet alleen over sociale media, maar ook over de vraag hoe de overheid haar gezag en geloofwaardigheid in het digitale tijdperk beschermt.
De uitkomst van dat besluit heeft gevolgen ver buiten Den Haag. Andere Europese overheden kijken mee. Meerdere landen worstelen met dezelfde vraag: hoe ga je als publieke instelling om met een platform dat zijn eigen regels herschrijft? Nederland zou, als het het advies volgt, een van de eerste landen zijn die op zo’n grote schaal de stap naar vertrek zet. Daarmee wordt dit meer dan een nationaal politiek dossier, het wordt een precedent.
Bronnen en credits
Bronnen: NieuwRechts.nl, Trouw
