Jetten nodigt Van der Plas bewust niet uit: ´Dit is niet per ongeluk´

Rob Jetten had voor de zomer bewust geen uitnodiging gestuurd naar BBB voor gesprekken over de begroting. Toch stelt de premier donderdag bij zijn wekelijkse persconferentie in Den Haag dat hij het gesprek graag aangaat, mits dat nu wel zinvol is. Die uitspraak werpt een interessante vraag op: welke partijen zitten dan wél aan tafel, en wat staat er precies op het spel?

Bewuste keuze, niet per ongeluk

De afwezigheid van BBB bij de eerste gespreksronde was geen vergissing. Jetten legde uit dat het kabinet vóór de zomer alle oppositiepartijen vroeg of zij bereid waren plannen van het kabinet te steunen. Sommige partijen gaven aan geen interesse te hebben. Anderen stonden daar wél voor open en werden vervolgens uitgenodigd. BBB hoorde, op basis van die peiling, kennelijk niet bij de tweede groep.

Bovendien meldden zich de afgelopen dagen meerdere partijen alsnog bij de premier met de mededeling dat zij toch een gesprek willen. Jetten bevestigde dat, zonder te specificeren om welke partijen het gaat. Of BBB daarbij zit, is vooralsnog onduidelijk. Dat maakt de situatie politiek gezien extra interessant: de deur staat open, maar wie er doorheen stapt, is nog niet bekend.

Een druk gespreksschema in de komende dagen

Komende maandag gaat Jetten samen met vicepremiers Dilan Yeşilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) eerst in gesprek met Joost Eerdmans van JA21. Daarna volgt een ontmoeting met Jesse Klaver van PRO. Woensdag spreekt de kabinetstop vervolgens met de partijleiders van ChristenUnie, 50PLUS en SGP. Het zijn dus uitsluitend oppositiepartijen die buiten de coalitie staan, maar bereid lijken om mee te denken over de begroting die met Prinsjesdag wordt gepresenteerd.

Dat de kabinetstop voor deze specifieke partijen kiest, is geen toeval. Het minderheidskabinet heeft steun nodig, zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer. Zonder voldoende draagvlak kan de begroting sneuvelen, en dat is een scenario dat Jetten koste wat het kost wil vermijden.

De pijnlijke wiskundige realiteit in de Eerste Kamer

Het dilemma is concreet en rekenkundig. Zonder de steun van BBB heeft het minderheidskabinet de stemmen van PRO nodig om in de Eerste Kamer tot een meerderheid te komen. Dat is politiek gevoelig, omdat coalitiepartij VVD naar verluidt moeite heeft met samenwerking met de als links beschouwde partij PRO. Daarmee bevindt het kabinet zich in een spagaat: de ene hand zoekt steun rechts, de andere links.

Jetten weigerde tijdens de persconferentie een voorkeur uit te spreken. Hij wil niet kiezen tussen de linkse of rechtse oppositie. Zijn redenering is helder: brede steun zorgt ervoor dat het kabinet niet elk jaar “totaal wat anders” hoeft te doen, en dat zorgt voor “een beetje rust voor het land”. Daarmee positioneert hij zichzelf als een premier die stabiliteit boven ideologische kleur stelt.

De positie van BBB in dit politieke schaakspel

BBB staat daarmee op een bijzonder kruispunt. De partij is door het kabinet niet actief benaderd, maar de premier geeft publiekelijk aan dat hij het gesprek graag ingaat als BBB nu wél bereid is mee te denken. Dat is een opvallende uitnodiging via de persconferentie, in plaats van een directe benadering achter de schermen. Of BBB daarop zal reageren, en zo ja hoe, is op dit moment niet bekend. Een reactie van de partij zelf ontbreekt vooralsnog in de berichtgeving.

Daarbij is het goed te beseffen dat het kabinet hier een bewuste keuze maakt in de communicatie. Door openlijk te zeggen dat de deur openstaat, legt Jetten de bal bij BBB zelf. Als de partij niet reageert, is dat een signaal. Als ze wél reageert, heeft het kabinet een extra onderhandelingspartner zonder dat de premier erom heeft moeten vragen.

Rust voor het land als politiek kompas

De bredere context is belangrijk om de inzet van dit alles te begrijpen. Het minderheidskabinet onder leiding van premier Jetten heeft geen vanzelfsprekende meerderheid in het parlement. Iedere begroting is daarmee een onderhandeling, en iedere stemming in de Eerste Kamer een risico. Dat verklaart waarom het kabinet zo breed mogelijk wil praten: liever meerdere partijen aan boord dan telkens afhankelijk zijn van één specifieke coalitie in de oppositie.

De komende dagen zullen laten zien hoe die gesprekken verlopen. De ontmoetingen met Eerdmans, Klaver, ChristenUnie, 50PLUS en SGP geven een eerste indicatie van de bereidheid in de oppositie om mee te bewegen. Bovendien kan de situatie rond BBB snel veranderen, nu Jetten zijn bereidheid tot overleg publiekelijk heeft uitgesproken.

Wat nu volgt aan de onderhandelingstafel

De begroting die met Prinsjesdag wordt gepresenteerd, vormt het eindpunt van een intensief politiek proces. De gesprekken van komende week zijn in dat opzicht een cruciale tussenstap. Het kabinet hoopt daarmee voldoende steun te vergaren om de plannen door beide Kamers te loodsen. Of BBB uiteindelijk aanschuift, en of de samenwerking met PRO intern bij de VVD verteerbaar is, blijft vooralsnog de grote vraag. Premier Jetten heeft zijn kaarten op tafel gelegd; nu is het aan de oppositie om te reageren.