Het Joods Museum in Amsterdam opent vrijdag de deuren voor een tentoonstelling die kinderen actief laat meedoen aan goocheltrucs. Bezoekers kunnen er hun kind laten doormidden zagen of laten verdwijnen in een magische kast. Illusionist Hans Klok gaf voorafgaand aan de opening een rondleiding en vertelde over zijn rol bij de totstandkoming van de expositie, genaamd Abracadabra.
De tentoonstelling is niet zomaar een verzameling voorwerpen achter glas. Volgens de beschrijving van de inrichting is er nadrukkelijk rekening gehouden met een jong publiek. Kinderen kunnen zelf ervaren hoe klassieke illusies werken, in plaats van er alleen naar te kijken. Dat interactieve karakter onderscheidt Abracadabra van een traditionele museumopstelling over theatergeschiedenis.
Verhuisdozen als vertrekpunt
De aanleiding voor de tentoonstelling ligt bij een erfenis die Klok ontving. Via die erfenis kreeg hij een hele hoop spullen in bezit van de Joods-Amsterdamse goochelaar Theo Bamberg, die vóór de Tweede Wereldoorlog wereldberoemd was onder zijn artiestennaam Okito. Klok wist meteen dat hij iets met die spullen moest doen en kwam via via bij het Joods Museum terecht.
Het museum reageerde enthousiast op het aanbod, maar wilde verder gaan dan alleen het verhaal van Okito. “Zij zeiden: daar willen we iets mee doen, maar we breiden het wel uit. Dus het gaat niet alleen over Okito, maar over alle Joodse goochelaars en illusionisten”, vertelt Klok tijdens de rondleiding. Die uitbreiding vormt de kern van de huidige opzet van de tentoonstelling.
Vijftien Joodse goochelaars in beeld
In Abracadabra zijn objecten te zien en verhalen te lezen over vijftien Joodse goochelaars, van wie acht een Amsterdamse achtergrond hebben. Het museum plaatst deze artiesten in hun historische context. Joodse goochelaars en illusionisten kenden hun hoogtijdagen aan het begin van de twintigste eeuw.
Klok legt uit waarom dat beroep destijds zo aantrekkelijk was voor Joodse Nederlanders. “In die tijd werden Joodse mensen geweerd bij veel beroepsgildes, maar het beroep goochelaar of illusionist was een vrij beroep en daarom waren er zo extreem veel Joodse goochelaars en illusionisten”, aldus Klok. Die vrijheid van het beroep verklaart volgens hem de opvallende concentratie van Joodse artiesten in de goochelwereld van die periode.
Houdini’s dwangbuis en Kloks eigen stunts
Ook de dwangbuis van Harry Houdini maakt deel uit van de vaste collectie die tijdens de rondleiding werd getoond. Het object staat symbool voor de internationale faam die goochelaars destijds konden verwerven, terwijl de tentoonstelling tegelijk de nadruk legt op de specifiek Amsterdamse en Joodse wortels van het vak.
Naast de historische voorwerpen rond Okito en andere Joodse illusionisten bevat de tentoonstelling ook de dwangbuis die Harry Houdini gebruikte voor zijn ontsnappingstrucs. Dat object verbindt de Amsterdamse geschiedenis met een van de bekendste internationale namen uit de goochelwereld.
Ook Klok zelf is prominent aanwezig in de tentoonstelling, onder meer via filmpjes van zijn eigen carrière. Een van de beelden toont de stunt die hij in 2013 uitvoerde voor de deur van Carré, metershoog in de lucht boven de Amstel. Die beroemde stunt krijgt zo een plek naast het historische materiaal over zijn voorgangers.
Een geleende truc van Okito
Klok onderhoudt tijdens de rondleiding een persoonlijke band met het materiaal dat hij toont. Hij vertelt dat hij nog altijd een truc “leent” van Okito, de goochelaar wiens nalatenschap de aanleiding vormde voor de hele tentoonstelling. Die opmerking onderstreept hoe de geschiedenis van vroegere illusionisten nog steeds doorwerkt in het huidige vak.
Het contrast tussen de vooroorlogse hoogtijdagen van Joodse goochelaars en de latere gevolgen van de Tweede Wereldoorlog voor deze gemeenschap vormt een impliciete laag onder de tentoonstelling. De expositie belicht een bloeiperiode van Joodse artiesten in een tijd waarin veel andere beroepen voor hen gesloten bleven.
Van rondleiding naar publieke opening
De rondleiding die Klok gaf, vond plaats voorafgaand aan de officiële opening. Vanaf vrijdag is Abracadabra toegankelijk voor het reguliere publiek. Het Joods Museum in Amsterdam presenteert de tentoonstelling als een combinatie van historisch overzicht en interactieve ervaring, waarbij zowel volwassenen als kinderen aan hun trekken moeten komen.
Behalve de filmpjes van zijn stunt boven de Amstel in 2013 toont het museum ook beelden van andere momenten uit de carrière van Hans Klok. Daarmee krijgt zijn eigen loopbaan een plek naast de historische verhalen over Okito, Houdini en de andere Joodse illusionisten die in de tentoonstelling worden belicht.
De tentoonstelling Abracadabra is te bezoeken tot en met eind maart. Bezoekers krijgen in die periode de kans om niet alleen de voorwerpen van Okito, Houdini en andere illusionisten te bekijken, maar ook zelf ervaring op te doen met de trucs die deze artiesten wereldberoemd maakten.
Bronnen en credits
Foto: Gebouw van het Joods Museum aan de straat in Amsterdam — Johnbod (bron), CC BY-SA 3.0
