Gommers botste hard met kabinet ic-leeftijd: ‘Ouderen geweigerd´

Het knetterde echt in het Catshuis. Dat verklaarde Diederik Gommers maandagochtend tijdens de parlementaire enquêtecommissie corona, toen hij terugblikte op een van de meest geladen discussies uit de pandemie. De inzet was groot: wie mocht beslissen wie er op de intensive care terechtkwam als er geen bedden meer over waren? En mocht iemands leeftijd daarbij een rol spelen?

Felle confrontatie in het Catshuis

Gommers, voormalig hoofd van de IC-artsen en OMT-lid, beschreef hoe hij in het Catshuis regelrecht in conflict raakte met toenmalig premier Mark Rutte en zorgminister Hugo de Jonge. Het gesprek ging over zogenoemde triage, de noodprocedure die artsen moeten volgen wanneer er in een zogeheten code zwart-situatie meer patiënten zijn dan ic-bedden. Gommers stelde dat leeftijd bij zo’n afweging altijd een factor is, omdat het direct samenhangt met iemands overlevingskans en levensverwachting. Dat standpunt viel slecht.

Rutte en De Jonge vonden het volstrekt onacceptabel dat een patiënt van tachtig jaar of ouder op grond van zijn leeftijd zou kunnen worden geweigerd voor de intensive care. Gommers verzette zich tegen die opvatting en zei de bewindslieden onomwonden dat zij daar niet over gingen. Dat was het moment waarop de discussie volledig escaleerde. “We hebben echt ruzie gehad”, verklaarde hij tegenover de enquêtecommissie. Zijn woorden waren helder: medische beslissingen in een noodsituatie zijn voorbehouden aan artsen, niet aan politici.

De leeftijdsgrens van tachtig jaar

Concreet ging de discussie over een leeftijdsgrens van tachtig jaar die in het triageprotocol was opgenomen. Gommers verdedigde de aanwezigheid van die grens als medisch relevant gegeven. Leeftijd bepaalt immers mede hoe groot de kans is dat iemand een ic-opname overleeft. Rutte en De Jonge wilden die grens echter niet accepteren. Zij zagen het als discriminatie op basis van leeftijd en weigerden het protocol in die vorm te steunen. Uiteindelijk werd de leeftijdsgrens van tachtig jaar uit het triageprotocol geschrapt, mede na maatschappelijke druk en vragen vanuit de Tweede Kamer.

Gommers benadrukte tijdens zijn verhoor dat leeftijd in de medische praktijk nooit op zichzelf staat. Het gaat altijd om een combinatie van factoren: hoe oud is de patiënt, wat is zijn of haar algehele gezondheid, en hoe groot is de kans op herstel? Bovendien gaf hij aan dat artsen in crisissituaties nu eenmaal keuzes moeten kunnen maken op medische gronden. Die ruimte werd hem in de ogen van het kabinet ontnomen.

Tweede golf liep te lang door

Naast de botsing over het triageprotocol uitte Gommers ook kritiek op de besluitvorming rondom de tweede coronagolf. Volgens hem liet het kabinet de situatie in de ziekenhuizen te ver oplopen voordat er werd ingegrepen met strengere maatregelen. De tweede golf duurde uiteindelijk zes maanden, wat volgens Gommers niet de bedoeling was. “Dat was niet het plan”, zei hij. Hij noemde het achteraf een slechte keuze om de ziekenhuizen zo ver te laten vollopen.

Tot eind april 2021 lagen de ic’s met ongeveer achthonderd patiënten vol. Dat legde een enorme druk op zorgpersoneel. Verpleegkundigen moesten door opschaling meer patiënten tegelijk onder hun hoede nemen, wat leidde tot spanningen en uitputting op de werkvloer. Gommers gaf ook aan dat hij en zijn collega’s binnen het OMT onrustig werden naarmate zij het gevoel kregen dat zij achter de feiten aanliepen. De situatie was voor iedereen in de zorg grimmig.

Menselijkheid als leidraad

Gommers sprak ook over een principe dat hem persoonlijk raakte: mensen mochten tijdens de pandemie niet meer alleen op de intensive care sterven. Hij beschreef hoe de strikte isolatiemaatregelen in ziekenhuizen een zware tol eisten, niet alleen van patiënten maar ook van hun families. Dat gegeven kleurde mede zijn inzet tijdens de crisisbesprekingen. Voor hem stond niet alleen efficiëntie centraal, maar ook de waardigheid van mensen in hun laatste uren.

Gommers is als IC-arts verbonden aan het Rotterdamse Erasmus MC. Tijdens de pandemie gold hij als een van de meest gezaghebbende stemmen in het publieke debat over de belasting van de ziekenhuiszorg. Zijn optredens in de media en zijn rol binnen het OMT maakten hem tot een bekend gezicht van de medische frontlinie. Dat maakt zijn getuigenis voor de enquêtecommissie politiek en maatschappelijk bijzonder zwaarwegend.

Politieke gevoeligheid van triage

De verklaring van Gommers raakt aan een van de meest ethisch geladen kwesties uit de coronacrisis. Triage, de keuze wie er wel en niet geholpen kan worden bij tekort aan middelen, is in de geneeskunde een geaccepteerde maar uiterst zware procedure. Dat politici zich daarmee wilden bemoeien, ervoer Gommers als een overschrijding van grenzen. Zijn uitspraken laten zien hoe gespannen de verhouding was tussen het medische werkveld en het kabinet in de zwaarste fase van de pandemie.

Bovendien illustreren zijn onthullingen hoe groot de druk was op besluitvormers. Rutte en De Jonge stonden voor een bijna onmogelijke afweging: enerzijds de medische noodzaak van triagecriteria, anderzijds de politieke en maatschappelijke onacceptabiliteit van zichtbare leeftijdsdiscriminatie. Dat beide kanten hard aan die tegenstelling trokken, maakt de ruzie in het Catshuis begrijpelijk, al los van de vraag wie er gelijk had.

Enquête gaat verder

De parlementaire enquêtecommissie corona is volop bezig met het verhoren van sleutelfiguren uit de pandemieperiode. Eerder stond ook Mark Rutte zelf voor de commissie. De verhoren leveren steeds nieuwe inkijkjes op in de wijze waarop de overheid omging met de crisis en welke spanningen er achter de schermen bestonden. De verklaring van Gommers over zijn conflict met het kabinet is daarin een opvallend nieuw hoofdstuk, dat laat zien hoe diepgaand de meningsverschillen waren over leven en dood.