Mark Rutte reisde woensdag naar Washington voor een ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump. Als secretaris-generaal van de NAVO heeft hij één centrale opdracht: de Amerikanen binnen het bondgenootschap houden. Toch klinkt er steeds luider kritiek, en die komt niet alleen van buiten de alliantie.
Een bezoek met hoge inzet
Het bezoek van Rutte aan het Witte Huis vindt plaats op een moment van verhoogde diplomatieke spanning. De verhouding tussen de VS en Europa staat al geruime tijd onder druk, mede door de wisselvallige opstelling van de Trump-regering ten opzichte van de NAVO. Bovendien zaait Trump regelmatig twijfel over zijn bereidheid om bondgenoten militair bij te staan als zij zelf te weinig investeren in defensie.
Rutte is zich bewust van die druk. Zijn agenda draait om het smeden van compromissen en het benadrukken van gedeelde belangen. Toch is de vraag hoever een NAVO-secretaris-generaal daarin mag gaan. Juist die vraag leeft steeds heviger onder Europese bondgenoten.
Kritiek vanuit Europa op zijn aanpak
Binnen Europa groeit onrust over de manier waarop Rutte met Trump omgaat. Meerdere bronnen wijzen erop dat de diplomatieke stijl van de NAVO-baas niet bij iedereen in goede aarde valt. Experts signaleren dat Europese bondgenoten vraagtekens zetten bij een aanpak die, in hun ogen, te veel inspeelt op de persoonlijke voorkeuren van Trump, in plaats van op de principes van het bondgenootschap.
Opiniemaker Sander Schimmelpenninck verwoordde die kritiek dinsdag in de talkshow Eva op scherpe wijze. Hij vergeleek Rutte’s rol als NAVO-leider met die van een therapeut die partij trekt voor één kant in een conflict. Bovendien stelde hij dat Rutte op Amerikaanse televisie Amerikanen zou hebben opgeroepen op Republikeinen te stemmen, al is dat specifieke verwijt niet onafhankelijk geverifieerd. De uitspraken van Schimmelpenninck vonden in elk geval weerklank in het publieke debat.
Spanje als voorbeeld van een andere koers
Niet alleen commentatoren, maar ook NAVO-lidstaten zelf laten een ander geluid horen. Spanje onder premier Pedro Sánchez staat bekend om een buitenlandbeleid dat sterker leunt op internationaal recht. Daarmee profileert Madrid zich als een land dat minder bereid is concessies te doen aan de stijl en de eisen van Trump. Of die lijn breder gesteund wordt binnen de alliantie, is echter nog onduidelijk. Er zijn tegenstrijdige berichten over de mate waarin Europese regeringsleiders zich collectief uitspreken tegen Rutte’s koers.
Toch is duidelijk dat de consensus binnen de NAVO niet zo vanzelfsprekend is als de buitenkant doet vermoeden. Landen als Zweden, relatief recent toegetreden tot het bondgenootschap, navigeren voorzichtig door deze diplomatieke mijnenvelden. Daarnaast hebben oudere leden hun eigen belangen en hun eigen relatie met Washington te bewaken.
De opdracht van Rutte: balanceren zonder te vallen
Rutte staat voor een bijna onmogelijke opdracht. Enerzijds moet hij Trump voldoende tevreden houden om de VS bij de NAVO te houden. Anderzijds mag hij zijn geloofwaardigheid bij Europese bondgenoten niet verliezen. Die balans is broos, zeker nu Trump de defensie-uitgaven van Europese landen steeds dwingender bespreekt. De Amerikanen eisen al jaren dat bondgenoten minimaal twee procent van hun bruto binnenlands product aan defensie besteden, en Trump heeft die eis alleen maar verscherpt.
Als NAVO-secretaris-generaal is Rutte geen vertegenwoordiger van één land, maar van het gehele bondgenootschap. Dat maakt zijn positie kwetsbaar: elke stap richting Washington wordt in Europa nauwlettend gevolgd, en omgekeerd. Bovendien herinneren veel Europese leiders zich zijn jarenlange rol als Nederlands premier, waardoor zij hem ook door die bril bekijken.
Wat staat er werkelijk op het spel
De diplomatieke inzet van dit bezoek gaat verder dan de persoonlijke relatie tussen Rutte en Trump. Het raakt aan de fundamenten van de Atlantische veiligheidsarchitectuur die na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd. Als de VS zich verder terugtrekt uit de NAVO, of zijn verplichtingen minder serieus neemt, heeft dat directe gevolgen voor de veiligheid van tientallen landen. Dat maakt de uitkomst van dit gesprek voor Europese hoofdsteden van groot belang.
Bovendien speelt de situatie rond Iran en andere geopolitieke brandhaarden op de achtergrond mee. De NAVO is niet alleen een Europees fenomeen: haar beslissingen hebben wereldwijde gevolgen. Daarom is de druk op Rutte om resultaten te boeken aanzienlijk, ook al is zijn speelruimte beperkt.
De discussie is nog lang niet voorbij
De uitkomst van Rutte’s bezoek aan Trump zal in de komende dagen nauwkeurig worden geanalyseerd door bondgenoten, experts en commentatoren. De vraag is niet alleen wat er concreet is besproken, maar ook wat de toon en de sfeer van het gesprek verraden over de toekomst van de Atlantische samenwerking. Rutte zal na afloop van het bezoek naar verwachting een verklaring afleggen. Alle blikken in Europa zijn op dat moment gericht op wat hij wel, maar misschien nog meer op wat hij níet zegt.
Bronnen en credits
Bron: EenVandaag
