Wanneer is het juiste moment om een zwaar Europees middel in te zetten tegen Amerikaanse sancties? Over die vraag liepen de meningen in de Tweede Kamer uiteen tijdens een debat over de sancties tegen het Internationaal Strafhof (ICC). D66 wil dat het kabinet bij nieuwe Amerikaanse stappen inzet op het blocking statute. De coalitiepartijen VVD en CDA willen het middel bewaren voor een ernstiger situatie.
Wat het blocking statute inhoudt
Het blocking statute is een Europees verbod om mee te werken aan buitenlandse regels. Het gaat dus om een instrument van de Europese Unie, geen nationale maatregel. In het debat werd het omschreven als een zwaar middel. Het is bedoeld om te voorkomen dat bedrijven en organisaties in Europa gedwongen worden sancties van een ander land uit te voeren. Wie het inzet, kiest daarmee voor een directe confrontatie met de staat die de sancties oplegt.
D66: voorzichtigheid heeft niet geholpen
Hanneke van der Werf pleitte namens D66 voor het gebruik van het middel bij nieuwe Amerikaanse stappen tegen het ICC. Volgens haar heeft de tot nu toe gevolgde koers weinig opgeleverd. Nederland reageerde op eerdere Amerikaanse sancties steeds voorzichtig, uit vrees voor escalatie. “Die fluwelen handschoen heeft niet gewerkt”, zei Van der Werf in het debat.
Daarmee legt D66 de nadruk op het uitblijven van resultaat van de terughoudende aanpak. Het kabinet moet volgens de partij klaarstaan om het Europese middel te gebruiken zodra de Verenigde Staten opnieuw een stap zetten tegen het Hof.
VVD: pas bij een bedreiging van het bestaan
VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski wil het blocking statute pas gebruiken als het bestaan van het ICC wordt bedreigd. Zij maakte duidelijk dat de situatie volgens haar nog niet zo ernstig is. “Wij zijn daar alleen nog niet”, zei ze.
Haar drempel ligt daarmee hoog: niet de sancties op zich, maar een reële bedreiging van het voortbestaan van het Hof moet aanleiding zijn om het middel uit de kast te halen.
CDA: de timing is cruciaal
Maes van Lanschot (CDA) legt de lat net iets lager, maar wil evengoed wachten. Volgens hem moet de Europese maatregel pas op tafel komen als het functioneren van het Hof “significant belemmerd” wordt. Hij wees op een praktische beperking: het middel kan maar één keer worden ingezet. “De timing is cruciaal”, zei hij.
Die redenering draait om schaarste. Wie het middel te vroeg inzet, heeft het niet meer wanneer de situatie verder verslechtert. Dat verklaart waarom het CDA liever de ernst van de gevolgen afwacht dan nu al kiest voor het zwaarste instrument.
De Amerikaanse druk op het Hof
De achtergrond van het debat is de Amerikaanse houding tegenover het ICC. Volgens NRC heeft de Amerikaanse regering rechters van het Hof op een terreurlijst gezet. Ook zou ze meermaals hebben aangekondigd het instituut actief te willen ontmantelen. Het Hof is gevestigd in Den Haag, waardoor de kwestie Nederland direct raakt.
Bedrijven die geen risico durven te nemen
De gevolgen reiken verder dan de rechters zelf. Het Dordtse webhostingbedrijf ProcoliX heeft volgens NRC aangegeven geen extra werk aan te durven nemen van het Internationaal Strafhof in Den Haag. De directeur vreest ‘secundaire sancties’ als zijn bedrijf het Hof helpt. Volgens NRC leven die zorgen breder in de sector.
Dit praktische probleem past bij het doel van het blocking statute: bedrijven beschermen die anders zelf gevolgen zouden ondervinden van buitenlandse regels. Of het middel op dit moment al nodig is, blijft in de Kamer een punt van verschil.
Schriftelijke vragen over internetdienstverleners
Daarnaast dienden Kamerleden Sarah El Boujdaini (D66) en Barbara Kathmann (Pro) schriftelijke vragen in over de gevolgen van Amerikaanse sancties voor internetdienstverleners in Nederland. Zij vragen de staatssecretaris voor Economische Zaken en de minister van Buitenlandse Zaken onder meer of zij het onwenselijk vinden dat Amerikaanse sancties feitelijk kunnen leiden tot het offline halen van Europese websites en diensten, zonder tussenkomst van een Europese rechter of autoriteit.
Ook willen ze weten wat het kabinet doet om te voorkomen dat Nederlandse bedrijven feitelijk uitvoering geven aan sancties die Nederland en de Europese Unie niet onderschrijven, gericht tegen een instelling die Nederland juist nadrukkelijk steunt.
Aanleiding: de Italiaanse provider Autistici/Inventati
Aanleiding voor die vragen is de Amerikaanse sanctie tegen de Italiaanse internetdienstverlener Autistici/Inventati. Die werd op 26 augustus door de Amerikaanse regering op de lijst met terroristische organisaties gezet, omdat zijn digitale infrastructuur terreur mogelijk zou maken. De dienst ziet zich daardoor gedwongen te stoppen.
Waar het debat nu staat
In het Kamerdebat over de ICC-sancties is nog geen besluit genomen over het blocking statute. D66 wil dat het kabinet het middel inzet bij nieuwe Amerikaanse stappen, terwijl VVD en CDA wachten tot het bestaan of het functioneren van het Hof in het geding is. De vraag wanneer die grens is bereikt, bepaalt de discussie in de coalitie.
Bronnen en credits
Bronnen: Nederlands Dagblad, Welingelichte Kringen, oxfamnovib.nl, nrc.nl
