Baas veiligheidsdienst waarschuwt voor oorlog met Rusland: ´Poetin is kat in het nauw´

De dreiging vanuit Rusland neemt volgens Peter Reesink, directeur van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), niet af maar toe. Hij zei woensdag dat de fase tussen oorlog en vrede nog wel even doorgaat. Op dezelfde dag stelde NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte dat er geen sprake is van een acute dreiging, nadat Rusland de NAVO had laten weten kernwapens te willen inzetten als het bondgenootschap Kaliningrad probeert af te snijden. De twee beoordelingen spreken elkaar niet tegen, maar leggen het accent verschillend.

Russische brief over Kaliningrad zet de toon

Aanleiding voor de discussie is een Russische verklaring aan de NAVO. Rusland zegt daarin bereid te zijn kernwapens te gebruiken als NAVO-landen proberen de regio Kaliningrad te isoleren van de rest van het land. Volgens de geciteerde tekst is Rusland dan bereid zijn volledige arsenaal aan strijdkrachten en capaciteiten in te zetten, inclusief kernwapens, om zijn grondgebied te verdedigen.

De toon van de verklaring is volgens Rusland een reactie op de koers van de NAVO. Het bondgenootschap reageerde volgens Rutte kalm en herhaalde dat het defensief van aard is. Rutte stelde dat de NAVO de situatie niet verder wil opjagen en dat de boodschap aan Moskou helder is: stop met nucleaire bedreigingen van NAVO-lidstaten en hun bondgenoten.

Rusland beschuldigt de NAVO er bovendien van een gevaarlijke en roekeloze koers te varen. Het zegt alle militaire middelen te gebruiken om de exclave te verdedigen. Volgens de berichtgeving zou Moskou er ook mee hebben gedreigd beslissingscentra in NAVO-lidstaten te kunnen treffen. Een woordvoerder van de NAVO, Allison Hart, bevestigde het bestaan van de Russische mededeling.

Kaliningrad ligt als exclave tussen NAVO-landen

Kaliningrad is een Russische exclave aan de Oostzee. Het gebied ligt ingeklemd tussen Polen en Litouwen, twee NAVO-lidstaten. Door die ligging is het van het Russische hoofdgebied afgesneden, waardoor het gebied gevoelig ligt. Een poging om Kaliningrad te isoleren, zoals Rusland die in zijn verklaring noemt, zou dus rechtstreeks de grens met NAVO-territorium raken.

Rutte: dreiging is niet anders dan een jaar geleden

Rutte reageerde woensdag tijdens een evenement in Brussel. Volgens hem is de beoordeling van de Russische dreiging niet anders dan drie weken, drie maanden of zelfs een jaar geleden. Hij denkt dat het slechts om dreigende taal gaat. De alliantie heeft volgens hem kalm gereageerd en duidelijk gemaakt dat de NAVO defensief van aard is.

Tegelijk riep Rutte Rusland op te stoppen met nucleaire dreigementen. Hij noemde daarbij een concreet kenmerk om een echte aanval te herkennen. Als Rusland zou willen toeslaan in buurlanden als Finland, Polen of de Baltische staten, zou er volgens hem troepenopbouw te zien zijn bij de grens. Dat is nu niet het geval.

Reesink: krijgsmacht kan binnen een jaar klaar zijn

Reesink sprak woensdag tijdens een briefing aan de Tweede Kamer. Volgens hem kan de Russische krijgsmacht na het einde van de huidige oorlog in iets minder dan een jaar gereed zijn voor een kleinschalig conflict met de NAVO. Het gaat dus nadrukkelijk om een scenario voor de periode na de huidige oorlog en niet om een dreiging die nu op de loer ligt.

De MIVD-directeur benadrukte dat de grens tussen oorlog en vrede op dit moment onduidelijk is. Die fase duurt volgens hem waarschijnlijk nog lang. Daarbij neemt de dreiging uit Rusland niet af, maar toe. Zo legt hij de nadruk op een langdurig en aanhoudend risico in plaats van op een plotselinge aanval.

Twee beoordelingen, een gedeelde waarschuwing

Waar Rutte vooral wijst op de afwezigheid van troepenopbouw aan de grens, kijkt Reesink naar de ontwikkeling op langere termijn. Beide spreken over dreiging, maar over een ander tijdsbestek. Rutte beantwoordt de vraag of er nu een aanval dreigt. Reesink beschrijft hoe de situatie zich de komende tijd kan ontwikkelen.

Ook de Belgische minister van Defensie Theo Francken waarschuwde woensdag voor de gevolgen van de Russische houding. Tijdens de Defence and Space Summit van Euronews in Brussel zei hij dat er de komende maanden meer hybride dreigingsacties vanuit Rusland zullen plaatsvinden. Volgens hem wordt het een donkere winter voor Europa en moet alles sneller gaan.

Afgelopen weekend zeiden experts tegen NU.nl nog dat een aanval van Rusland op een NAVO-lidstaat niet ondenkbaar is. Zij reageerden op een Deens rapport dat daarvoor had gewaarschuwd. Ook dat sluit aan bij de boodschap van de MIVD: de kans op een directe aanval is volgens Rutte klein, maar de spanningen blijven toenemen.

Dreigende taal blijft dreiging

De Russische verklaring blijft voorlopig staan als een nucleaire waarschuwing aan het adres van de NAVO. Rutte reageert er bewust kalm op en wil dat het bondgenootschap niet meegaat in de escalatie. Tegelijkertijd houdt hij vast aan zijn oproep aan Moskou om de nucleaire dreigementen te staken.

Voor Nederland betekent de waarschuwing van de MIVD vooral dat de huidige situatie geen tijdelijke piek is. De fase tussen oorlog en vrede kan nog lang aanhouden, terwijl de dreiging volgens de directeur van de inlichtingendienst toeneemt. De NAVO blijft daarbij volgens Rutte kalm en defensief.