Niet alleen Den Haag en Madrid trekken aan de bel, ook de voorzitter van de Europese Commissie schaart zich achter de roep om strengere regels voor sociale media. Ursula von der Leyen kondigde aan dat zij in haar aankomende State of the Union meer inzage geeft in de Europese plannen rondom sociale media en de bescherming van jongeren. Daarmee krijgt het initiatief van staatssecretaris Willemijn Aerdts en Spanje opeens een aanzienlijk groter gewicht.
Zeventien landen willen actie
De druk op Brussel neemt snel toe. Volgens Aerdts pleiten inmiddels zeventien EU-lidstaten voor een leeftijdsgrens op sociale media. Dat is een ruime meerderheid van de zevenentwintig landen die de unie telt. Toch is er nog geen concreet getal vastgesteld in het gezamenlijke voorstel van Nederland en Spanje. De twee landen laten de hoogte van de leeftijdsgrens bewust open, zodat de Europese Commissie die kan bepalen.
Zelf heeft Aerdts een voorkeur. De staatssecretaris is persoonlijk voorstander van een minimumleeftijd van 15 jaar. Dat standpunt neemt zij mee naar Brussel, maar het is niet bindend voor het voorstel. Die nuance is belangrijk: Nederland en Spanje vragen de EU om actie te ondernemen, niet om hun specifieke getal over te nemen.
Waarom Europa, en niet elk land apart
De keuze voor een Europese aanpak is bewust. “We willen dit heel graag in Europa regelen”, zei Aerdts na de ministerraad. “Niet alleen met een nationale wet, omdat we dan echt één vuist kunnen vormen en er niet 27 verschillende regels in alle lidstaten zijn.” Een nationale wet zou bedrijven in staat stellen om via een andere lidstaat alsnog toegang te verlenen aan minderjarigen. Bovendien opereren grote platforms als TikTok, Instagram en Snapchat grensoverschrijdend. Daarmee zou een nationale maatregel nauwelijks effect sorteren.
Doordat de regels in alle EU-landen gelijk zouden zijn, wordt het voor platforms veel moeilijker om constructies te zoeken. Bovendien vergroot het de handhavingskracht. Een Europese toezichthouder kan zwaarder optreden dan een nationale instantie die een mondiaal bedrijf probeert te dwingen.
Leeftijdsverificatie: het grote vraagteken
De meest complexe uitdaging is echter de technische uitvoering. Het voorstel stelt dat leeftijdsverificatie privacyvriendelijk moet worden ontworpen. Concrete voorstellen daarvoor ontbreken echter nog volledig in het document van Nederland en Spanje. Die uitwerking wordt eveneens aan de Europese Commissie overgelaten. Dat roept vragen op over haalbaarheid en timing.
Critici wijzen erop dat effectieve leeftijdsverificatie bijna altijd gepaard gaat met het vastleggen van persoonsgegevens. Dat staat op gespannen voet met de Europese privacywetgeving, de AVG. Hoe dat spanningsveld wordt opgelost, is vooralsnog onduidelijk. De Europese Commissie staat voor de taak om een systeem te bedenken dat wérkt zonder privacyrechten te schenden.
Videogames en andere platforms in het vizier
Aerdts beperkt haar ambitie niet tot sociale media. Zij wil dat de minimumleeftijdsregel ook kan gelden voor andere onlineplatformen, zoals videogames. De redenering die zij daarvoor hanteert, is opvallend: het is aan de providers zelf om aan te tonen dat hun diensten veilig zijn voor kinderen. “Het is aan de providers van andere platformen om aan te tonen dat ze veilig zijn voor kinderen”, aldus de bewindsvrouw. Slagen ze daarin niet, dan volgt automatisch een minimumleeftijd.
Daarmee draait Aerdts de bewijslast om. Niet de overheid hoeft aan te tonen dat een platform schadelijk is, maar het platform moet bewijzen dat het veilig is. Dat is een vergaande benadering, die de druk op de techsector aanzienlijk verhoogt. Bovendien geeft het voorstel aan dat Nederland en Spanje denken aan veilige Europese alternatieven voor bestaande socialemediaplatformen. “Het doel is om digitale diensten veilig te maken, zodat iedereen daar gebruik van kan maken”, klonk het vanuit Den Haag.
Von der Leyen en de State of the Union
Von der Leyen liet via X al een voorschot nemen op haar boodschap. Ze schreef dat “we niet hoeven te accepteren dat de jeugd van kinderen wordt gevormd door algoritmes”. Daarmee kiest de Commissievoorzitter bewust beeldende taal om de urgentie te onderstrepen. Haar aangekondigde State of the Union kan het initiatief van Aerdts en Spanje een krachtige politieke rugwind geven.
De timing is bovendien strategisch. De druk op sociale media bedrijven neemt in Europa al langer toe, mede door zorgen over mentale gezondheid van jongeren, desinformatie en de verslavende werking van algoritmes. Een gezamenlijk EU-optreden past in een bredere trend waarbij Europese instellingen de regulering van grote techbedrijven aanscherpen, naast bestaande wetgeving zoals de Digital Services Act.
Volgende stappen in Brussel
Het officiële voorstel van Nederland en Spanje moet nu zijn weg vinden door de Europese besluitvormingsprocedure. Dat is doorgaans een traject van maanden, soms jaren. De Europese Commissie buigt zich over het verzoek en kan al dan niet met een wetgevend initiatief komen. Vervolgens moeten het Europees Parlement en de lidstaten tot overeenstemming komen. Wanneer eventuele regels daadwerkelijk van kracht worden, is nog volstrekt onzeker.
Toch markeren de aankondigingen van deze week een kantelpunt. Met zeventien landen achter het idee, een actieve staatssecretaris die de kar trekt en een Commissievoorzitter die het thema publiekelijk omarmt, is de politieke wil om te handelen aantoonbaar aanwezig. Of die wil zich omzet in wetgeving met tanden, hangt af van wat Von der Leyen woensdag in haar State of the Union onthult.
Bronnen en credits
Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl
