Vier Utrechtse gemeenten: ‘Rijksplan en provinciale stikstofaanpak lopen uit de pas’

Vier gemeenten in de provincie Utrecht signaleren een groeiend verschil tussen het nieuwe stikstofplan van het Rijk en de eigen provinciale aanpak van het landelijk gebied. Leusden, Woudenberg, Rhenen en Renswoude schrijven dat in een brief aan Provinciale Staten van Utrecht, meldt het ANP. Volgens de gemeenten wijken het rijksplan en de Utrechtse koers van elkaar af in tempo en uitwerking, wat de onzekerheid bij boeren en andere betrokkenen vergroot.

De aanleiding voor de brief is een dubbele ontwikkeling. Terwijl de provincie Utrecht werkt aan het eigen Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG), presenteerde het Rijk onlangs een landelijk stikstofplan dat de vastgelopen vergunningverlening weer op gang moet brengen. De vier gemeenten stellen dat die twee trajecten niet synchroon lopen, en dat dit voor extra verwarring zorgt bij agrarische ondernemers en andere partijen in het landelijk gebied.

Zorgen over tempo en uitwerking van twee plannen naast elkaar

In de brief aan Provinciale Staten schrijven de gemeenten dat de stikstofmaatregelen leiden tot onzekerheid en onrust bij boeren en andere betrokken partijen. Daardoor neemt volgens hen het vertrouwen in de overheid af. De kern van hun kritiek richt zich niet alleen op de inhoud van de maatregelen, maar vooral op het feit dat het rijksbeleid en het provinciale beleid niet op elkaar aansluiten qua snelheid en detaillering.

Deze onzekerheid is volgens de vier gemeenten toegenomen sinds het Rijk zijn eigen stikstofplan presenteerde. Zolang beide overheidslagen een ander tempo en een andere uitwerking hanteren, blijft het voor boeren en andere partijen in het landelijk gebied onduidelijk waar ze precies aan toe zijn, zo valt te lezen in de brief.

Ontwerpversie UPLG kreeg duizenden reacties

Het provinciale UPLG doorliep de afgelopen jaren een uitgebreid inspraaktraject. Op de ontwerpversie werden volgens de berichtgeving ongeveer 1700 reacties ingediend. Een deel van de agrarische ondernemers die reageerden, vond dat de economische, juridische, sociale en bedrijfsmatige gevolgen van de voorgestelde maatregelen onvoldoende waren uitgewerkt.

De officiële publicatie van het UPLG noemt overigens een ander aantal: daar wordt gesproken over ongeveer 700 zienswijzen op het ontwerpprogramma. Het is niet duidelijk of het hier om verschillende tellingen gaat, bijvoorbeeld reacties versus formele zienswijzen, of dat de cijfers elkaar tegenspreken.

UPLG loopt tot 2035 en bevat concrete stikstofdoelen

Het Utrechts Programma Landelijk Gebied is op 28 juli 2026 in werking getreden en beslaat de periode tot en met 2035. Het programma rust op vier pijlers: water en bodem, natuur, klimaat en landbouw. Voor stikstof stuurt de provincie op een vermindering van de uitstoot uit de landbouw van 46 procent in 2035 ten opzichte van 2019.

Voor melkveehouderijen geldt een richtnorm van maximaal 42 kilogram ammoniak per hectare per jaar in 2035. Sectoren krijgen tot en met 2028 de ruimte om deze reductie zelf te realiseren. Blijkt in 2029 dat de gezamenlijke uitstootvermindering onvoldoende is, dan wordt de norm vanaf 2030 een verplichting. Daarnaast introduceert het UPLG een stikstofreductiezone van 250 meter rond zes van de negen stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, waarbinnen agrariërs slechts beperkt mest mogen uitrijden en geen kunstmest mogen gebruiken.

Het UPLG is een programma onder de Omgevingswet en bouwt voort op het inmiddels vervallen Nationaal Programma Landelijk Gebied. De provincie ontving voor de uitvoering in totaal ongeveer 280 miljoen euro aan rijksmiddelen. Het opstellen van het programma duurde ruim drie jaar, met onder meer ambtelijke hackathons, bestuurlijke overleggen en informatieavonden voor gemeenten, waterschappen en landbouw- en natuurorganisaties.

Vergunningverlening in Utrecht zit grotendeels op slot

De achtergrond van beide plannen, het rijksplan en het UPLG, is de vastgelopen vergunningverlening. Sinds de uitspraak van de Raad van State in 2019 over de Programmatische Aanpak Stikstof zit Nederland, en daarmee ook Utrecht, grotendeels op slot voor nieuwe vergunningen. Recentere uitspraken van de Raad van State over intern salderen onderstrepen volgens de provincie de noodzaak om de stikstofuitstoot fors terug te dringen.

De provincie erkent zelf dat het UPLG waarschijnlijk niet voldoende is om in alle Natura 2000-gebieden voor 2035 het benodigde natuurherstel te realiseren. Een deel van de stikstofdepositie op Utrechtse natuurgebieden komt van buiten de provincie, waardoor aanvullend beleid van andere provincies en het Rijk nodig blijft om de vergunningverlening volledig los te trekken.

Geen reactie van provincie op brief van de vier gemeenten

Uit de beschikbare berichtgeving blijkt niet wanneer de brief van Leusden, Woudenberg, Rhenen en Renswoude precies is verstuurd, en evenmin of Gedeputeerde Staten of Provinciale Staten al inhoudelijk hebben gereageerd op de zorgen van de vier gemeenten. Ook de volledige tekst van de brief, met eventuele concrete verzoeken of alternatieven, is niet openbaar gemaakt.

Provinciale Staten besluiten in november 2026 over de vaststelling van de gewijzigde Omgevingsvisie en Omgevingsverordening, die nauw samenhangen met het UPLG. Tot die tijd blijft onduidelijk hoe de provincie omgaat met de door de vier gemeenten gesignaleerde kloof tussen het rijksplan en de eigen aanpak voor het landelijk gebied.