De Amerikaanse president Donald Trump heeft het voorstel van Iran om de Straat van Hormuz te heropenen afgewezen. Hij zou van plan zijn de bombardementen op Iran te hervatten na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen in november. Dat gebeurt ondanks een nieuw diplomatiek initiatief dat Teheran afgelopen week naar voren bracht tijdens de VN-top in New York.
De afwijzing volgt op maanden van gespannen verhoudingen tussen Washington en Teheran. Een voorlopig akkoord tussen beide landen mislukte al in juli. Trump herhaalde dinsdag tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zijn dreigement dat hij Iran zou ‘vernietigen’ als er geen diplomatieke oplossing komt. Hij zei voor een ‘grote beslissing’ over Iran te staan, zonder die verder toe te lichten. Eerder deze maand beloofde Trump nog de oorlog kort na de midterms te willen beëindigen, zodat de hoge olieprijzen zouden kunnen dalen. Directe schermutselingen tussen de twee landen namen de afgelopen weken sterk af.
Iraans voorstel tijdens VN-top
In de marge van de VN-top vond wel degelijk diplomatiek overleg plaats. De Iraanse vertegenwoordiger Abbas Araghchi overlegde met Trumps gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner, met hulp van Qatarese bemiddelaars. Iraanse en Amerikaanse onderhandelaars spreken elkaar nooit rechtstreeks. Het Witte Huis sprak vrijdag van ‘positieve en constructieve gesprekken’ met de Iraniërs, wat voor het eerst sinds het mislukken van het akkoord in juli op vooruitgang leek te wijzen.
Het akkoord uit juli strandde nadat eerdere toenaderingen tussen beide landen op niets uitliepen. Sindsdien verliep het contact via bemiddelaars, omdat Iraanse en Amerikaanse onderhandelaars elkaar niet rechtstreeks spreken. De gesprekken in New York vormden in die zin de eerste zichtbare stap sinds maanden.
Iran legde in New York een nieuw vredesvoorstel voor. Als onderdeel van dat plan zou de Straat van Hormuz binnen zeven dagen weer opengaan, op voorwaarde dat de VS zijn blokkade in de zeestraat opheft en zich aan een staakt-het-vuren houdt, ook in Libanon. Teheran eiste bovendien dat Amerikaanse ‘daden van agressie’ zouden worden gestaakt en dat Iraanse tegoeden zouden worden vrijgegeven. Ook zou Iran de nucleaire besprekingen met de VS willen hervatten.
Trump deelt kaart met ‘Straat van Trump’
De Amerikaanse president liet zich weinig onder de indruk tonen. Vrijdagavond deelde Trump een kaart waarop de Straat van Hormuz de naam ‘Straat van Trump’ kreeg. Het Witte Huis zou volgens Al Jazeera geen haast hebben om formeel op het Iraanse voorstel te reageren, omdat de Verenigde Staten denken momenteel een sterke positie te hebben in de zeestraat en die niet willen opgeven.
Pezeshkian: Iran verdedigt zichzelf
De Iraanse president Masoud Pezeshkian reageerde vrijdag in een gesprek met CBS op de Amerikaanse opstelling. Hij zei dat Iran geen ‘pestgedrag of dwang’ van de Verenigde Staten zal aanvaarden. Pezeshkian benadrukte dat Iran geen oorlog nastreeft, maar zich wel zal verdedigen tegen druk, dreigementen en aanvallen. Pezeshkian en zijn delegatie hebben New York inmiddels verlaten, zonder dat het bezoek aan de VN-vergadering tot een doorbraak heeft geleid.
Naast de onderschepte raketten meldde de coalitie ook twee drones te hebben tegengehouden die richting de Saoedische hoofdstad Riyad waren afgevuurd. De Houthi’s verklaarden zelf ‘gevoelige’ locaties in Riyad te hebben aangevallen, kort nadat vlammen en rook waren waargenomen nabij de belangrijkste luchthaven van de stad.
Onrust houdt aan rond Rode Zee en Jemen
Terwijl de diplomatie stokt, blijft het onrustig in het gebied rond de Rode Zee, die geldt als alternatieve route voor de olie-uitvoer uit Saoedi-Arabië nu de Straat van Hormuz onder druk staat. Een door Saoedi-Arabië geleide coalitie onderschepte zaterdagochtend twee ballistische raketten die door Houthi-rebellen waren afgevuurd. De Houthi’s worden gesteund door Iran en maken al weken opmars in Jemen, waar ze strijden tegen de overheid die steun krijgt van Saoedi-Arabië. Dat geweld leidt volgens de Verenigde Naties tot een humanitaire crisis in Jemen, met een toename van acute ondervoeding bij kinderen.
Araghchi: ‘Keuze ligt bij de VS’
Na afloop van de gesprekken in New York liet Araghchi weten dat het initiatief nu bij Washington ligt. „De keuze ligt nu bij de VS”, zei hij. Met die uitspraak legde hij de verantwoordelijkheid voor een eventuele doorbraak nadrukkelijk bij de Amerikaanse regering, terwijl Trump intern al koerst op een andere aanpak.
Vooruitzicht op nieuwe aanvallen
Washington en Teheran onderhandelen ondertussen nog steeds via bemiddelaars, ook al lijkt een akkoord voorlopig niet binnen bereik. Trump verwacht zelf dat hij in het najaar opnieuw aanvallen zal uitvoeren op Iran. Daarmee blijft de dreiging van een hervatting van het geweld onverminderd aanwezig, ook al zijn de directe confrontaties tussen beide landen de afgelopen weken afgenomen. Voor Iran verandert er vooralsnog weinig aan de situatie: het voorstel om de Straat van Hormuz te heropenen ligt bij de Amerikanen, terwijl de Amerikaanse president zijn blik al op de periode na de midterms in november heeft gericht.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, NU.nl, apnews.com
