Het historische stadje Lahaina op het Hawaïaanse eiland Maui bestaat nauwelijks meer. In de zomer van 2023 verwoestte de dodelijkste Amerikaanse natuurbrand in een eeuw het havenplaatsje, waarbij meer dan honderd mensen om het leven kwamen. Bovendien bracht de ramp diepere vragen naar de oppervlakte die al jarenlang sluimeren op Hawaï: over toerisme, grond, identiteit en de historische plek van de eilanden binnen de Verenigde Staten. Die vragen zijn vandaag urgenter dan ooit.
Een stad die verdween in rook
Lahaina gold als een van de meest iconische plekken van Maui. De stad telde prachtige houten gebouwen uit de negentiende eeuw, een levendige kunstscene en een rijke inheemse geschiedenis als voormalige hoofdstad van het Hawaïaanse Koninkrijk. Daarnaast trok de smalle hoofdstraat elk jaar honderdduizenden toeristen. Op 8 augustus 2023 veranderde dat alles. Droge wind, uitgedroogde vegetatie en falende elektriciteitsinfrastructuur zorgden ervoor dat de vlammen zich razendsnel verspreidden. Binnen enkele uren lag het centrum grotendeels in as.
De brand was ongekend in haar verwoestingskracht. Meer dan honderd mensen kwamen om het leven, wat de ramp tot de dodelijkste Amerikaanse natuurbrand in ruim een eeuw maakte. Duizenden bewoners verloren hun huis, hun bezittingen en hun gemeenschap. Echter was het verlies voor velen meer dan materieel: Lahaina was een levend cultureel geheugen, en dat geheugen verbrandde mee.
Wederopbouw als twistpunt
Al snel na de brand ontstond discussie over hoe Lahaina er in de toekomst uit moest zien. Investeerders, overheidsfunctionarissen en toeristenbranche-vertegenwoordigers zagen kansen. Zij spraken openlijk over een ‘kans op nieuw begin’, een mogelijkheid om de stad moderner, veiliger en economisch sterker te herbouwen. Bovendien wees men erop dat Maui zijn reputatie als toeristische bestemming moest beschermen, ook ter wille van de lokale werkgelegenheid.
Inheemse Hawaïanen en langdurige bewoners reageerden echter met grote argwaan. Zij vreesden dat de wederopbouw in het teken zou staan van winst, niet van gemeenschap. Volgens hen dreigde precies dat wat de brand had vernietigd, namelijk de authentieke lokale cultuur en betaalbare woningen, nu definitief te verdwijnen. Vervolgens zouden dure vakantieappartementen en commerciële attracties de plek innemen van wat ooit een echte woonwijk was.
Toerisme: zegen of vloek
Hawaï is voor een groot deel economisch afhankelijk van toerisme. Jaarlijks bezoeken miljoenen toeristen de eilanden, en Maui behoort tot de populairste bestemmingen. Daarom is de druk om toeristen terug te halen na de brand enorm. Hotels, touroperators en de lokale overheid wilden zo snel mogelijk het signaal afgeven dat Maui ‘open voor business’ is. Echter riepen critici op tot terughoudendheid, juist in een periode van rouw en herstel.
De spanning tussen economische belangen en culturele bescherming is op Maui niet nieuw. Al decennialang klagen inheemse Hawaïanen dat toerisme hun gemeenschappen verdringt, grondprijzen opdrijft en hun cultuur commercialiseert. De brand maakte die pijnpunten scherper zichtbaar. Bovendien groeide het gevoel bij sommige bewoners dat buitenstaanders de ramp gebruikten om bezit te verwerven dat anders onbetaalbaar was geweest.
De schaduw van de annexatie
De discussie over de toekomst van Lahaina raakt ook een gevoeliger historisch thema: de status van Hawaï als Amerikaanse staat. In 1893 werd het Hawaïaanse Koninkrijk omvergeworpen met steun van Amerikaanse mariniers en zakenlieden. Vijf jaar later annexeerden de Verenigde Staten de eilanden officieel, tegen de wil van een groot deel van de inheemse bevolking in. In 1993 erkende het Amerikaanse Congres formeel dat die annexatie onrechtmatig was geweest, via een officiële verontschuldiging. Toch veranderde die excuses niets aan de feitelijke situatie.
Voor veel inheemse Hawaïanen is de wederopbouw van Lahaina daardoor meer dan een stedenbouwkundig vraagstuk. Het gaat om zeggenschap over eigen grond, eigen gemeenschap en eigen toekomst. Zij stellen dat beslissingen over de herbouw zonder hun inspraak opnieuw een vorm zijn van het opzijschuiven van hun belangen. Daarom klinkt de roep om inheemse leiderschap bij de wederopbouw steeds luider op het eiland.
Spanningen lopen hoog op
De maatschappelijke druk op Maui neemt toe naarmate de wederopbouw vordert. Bewoners die hun huis verloren, staan voor moeilijke keuzes: terugkeren naar een veranderde buurt of vertrekken naar goedkopere oorden elders op Hawaï of het vasteland. Sommigen voelen zich gedwongen te vertrekken, omdat de grondprijzen na de brand verder stegen. Dat geldt als een bittere ironie: juist de mensen die het meest getroffen zijn, dreigen als eerste te verdwijnen uit de gemeenschap die zij proberen te herbouwen.
Bovendien groeit de kritiek op de manier waarop lokale en staatsbrede overheden de crisis hebben aangepakt. Er zijn vragen over de trage uitbetaling van schadevergoedingen, over tijdelijke huisvesting en over wie uiteindelijk het grootste aandeel van de herbouwsubsidies ontvangt. Daardoor is het vertrouwen bij een deel van de bevolking in de officiële instanties geslonken. De frustratie is voelbaar, zeker bij degenen die jarenlang al waarschuwden dat de combinatie van klimaatverandering en verwaarloosde infrastructuur een ramp zou veroorzaken.
Richting een onzekere toekomst
Twee jaar na de verwoestende brand staat Lahaina op een kruispunt. De fysieke wederopbouw is nog lang niet voltooid, maar de politieke en culturele strijd over de richting ervan is in volle gang. Wie bepaalt hoe Lahaina er over tien jaar uitziet: de markt, de overheid, de toeristenindustrie of de inheemse gemeenschap? Dat is de vraag die het eiland Maui bezighoudt. Een duidelijk antwoord is er vooralsnog niet, maar de gesprekken worden gevoerd met toenemende urgentie. Wat vaststaat, is dat de brand van 2023 meer heeft blootgelegd dan verkoold hout en as: het heeft de diepe breuklijnen van het moderne Hawaï zichtbaar gemaakt voor de hele wereld.
Bronnen en credits
Bron: NRC
