Rijkswaterstaat stelt eenrichtingsverkeer IJssel in: ‘Dat kost tijd, kost extra brandstof’

Schepen op de IJssel kunnen vanaf vrijdag tussen Zutphen en Westervoort alleen nog in de richting van Arnhem varen. Rijkswaterstaat stelt eenrichtingsverkeer in omdat de vaargeul op plekken te ondiep is geworden door aanhoudend lage waterstanden. De maatregel raakt ook schepen die vanaf de andere kant naar het Twentekanaal willen, waardoor vaarroutes fors omslaan.

De ingreep komt niet onverwacht. Zo’n twee weken eerder meldde Rijkswaterstaat al dat eenrichtingsverkeer dreigde op een deel van de IJssel. In de weken daarvoor gold in een paar bochten van de rivier al een verbod om elkaar te passeren. De situatie past in een zomer waarin de Nederlandse binnenvaart al langer met droogte kampt: in augustus daalde het vervoersvolume op rivieren en kanalen met minstens 20 procent ten opzichte van dezelfde maand vorig jaar, het laagste niveau in veertien jaar.

Waarom de maatregel nu ingaat

Volgens de Volkskrant gaat de maatregel automatisch in zodra het water ondieper wordt dan 1,45 meter. Behalve te ondiep zou de vaargeul volgens dezelfde bron ook te nauw zijn geworden voor schepen om elkaar veilig te passeren. Het eenrichtingsverkeer geldt op de zogeheten Boven-IJssel, het traject tussen Zutphen en Westervoort.

Omweg van driehonderd kilometer

Fiona Oomen is regiocoördinator van Koninklijke Binnenvaart Nederland. Volgens de Volkskrant deed zij haar uitspraken tegenover persbureau ANP. Ze benadrukt dat de omweg vooral schepen treft die vanuit Duitsland de IJssel op willen en die anders via de kortste route Zutphen zouden aandoen.

Voor schepen die richting Zutphen willen, betekent de maatregel een omweg via Tiel naar Amsterdam. Vandaar varen ze via het Markermeer naar Lelystad, gaan ze door een sluis het IJsselmeer op en bereiken ze via het Ketelmeer alsnog de IJssel. Zo kunnen ze uiteindelijk Zwolle of de Twentekanalen bereiken. Het gaat vooral om schepen die vanaf de andere kant, vanuit Duitsland, de IJssel op willen. Voor deze schepen loopt de omweg op tot 300 kilometer, met alle extra reistijd en brandstofverbruik van dien.

Oomen toont desondanks begrip voor het besluit van Rijkswaterstaat. Ze wijst erop dat de IJssel een relatief smalle rivier is, waardoor schepen elkaar bij lage waterstand moeilijk veilig kunnen passeren. Een gesloten vaarweg zou volgens haar nog grotere gevolgen hebben voor de sector.

Binnenvaartsector: ‘Noodzakelijk kwaad’

De binnenvaartsector accepteert de maatregel, al is dat niet zonder tegenzin. Koninklijke Binnenvaart Nederland noemt het eenrichtingsverkeer een “noodzakelijk kwaad”. Regiocoördinator Fiona Oomen van de organisatie zet de praktische gevolgen op een rij: “Dat kost tijd, kost extra brandstof en de klant krijgt het product later.” Toch toont ze begrip voor het besluit van Rijkswaterstaat, omdat de IJssel een relatief smalle rivier is. “En het is beter dan een dichte vaarweg”, stelt ze.

Aanhoudende droogte houdt scheepvaart in de greep

De problemen voor de binnenvaart zijn dit jaar niet nieuw. Door de aanhoudende droogte vervoerden schepen op de Nederlandse rivieren en kanalen deze zomer het geringste aantal goederen en producten in veertien jaar tijd, met augustus als een bijzonder zwakke maand voor de sector.

De maatregel op de IJssel staat niet op zichzelf. Rijkswaterstaat meldde dinsdag in zijn droogtebericht dat het waterpeil in de Rijn en de Maas nog steeds “uitzonderlijk laag” is. Dat is opvallend, aangezien er de afgelopen maand een normale hoeveelheid neerslag is gevallen. Wel neemt het waterverbruik af nu het groeiseizoen voorbij is en gewassen minder besproeiing nodig hebben. De verwachting is dat er tot 1 oktober nauwelijks neerslag valt, ook niet in het stroomgebied van de grote rivieren. Dat kan volgens het droogtebericht leiden tot meer scheepvaartproblemen.

Ook Duitsland vreest gevolgen

Verderop in de Rijn, bij het Duitse plaatsje Kaub, dreigt het waterpeil te zakken tot een zeer laag niveau. Mogelijk daalt het water daar zelfs tot een recordlaagte van onder de 10 centimeter, zo is de verwachting. De vrees bestaat dat schepen dit punt niet meer kunnen passeren, waardoor de Rijn in feite in twee delen wordt gesplitst. Dat scenario dreigde afgelopen zomer ook al. Voor Duitse bedrijven is dit vooruitzicht ongunstig: bij een lage waterstand kunnen schepen minder lading vervoeren, en als de rivier volledig ontoegankelijk wordt, moet vervoer over de weg plaatsvinden. Dat zorgt voor meer vrachtverkeer en aanzienlijk hogere kosten.

Ook bij het Duitse Kaub speelde een vergelijkbaar scenario al eerder. Vorige zomer dreigde daar al een vrijwel onbevaarbare Rijn door extreem lage waterstanden, wat destijds al leidde tot vergelijkbare zorgen bij Duitse bedrijven over transportkosten en beperkte laadcapaciteit.

Geen zicht op snel einde

Een concrete einddatum voor het eenrichtingsverkeer op de IJssel is niet bekendgemaakt. De maatregel gaat automatisch in zodra de waterdiepte onder de kritieke grens zakt, en verdwijnt naar verwachting pas wanneer het waterpeil weer voldoende stijgt. Zolang neerslag uitblijft, houdt Rijkswaterstaat rekening met aanhoudende problemen voor de scheepvaart op de grote rivieren.