Rechtszaak paasaanslagen Sri Lanka: ‘Negen verdachten na vijf jaar proces vrijgesproken’

Het Hooggerechtshof van Sri Lanka heeft na een proces van vijf jaar veertien mannen schuldig bevonden aan alle aanklachten rond de zelfmoordaanslagen op eerste paasdag 2019. Een vijftiende verdachte werd schuldig bevonden aan een deel van de aanklachten. Negen andere mannen die terechtstonden, zijn vrijgesproken. Dat meldt RTL Nieuws op basis van de uitspraak in Colombo. Bij de aanslagen kwamen 279 mensen om het leven, onder wie drie Nederlanders.

De drie rechters die de zaak behandelden, oordeelden dat de veertien mannen schuldig zijn aan onder meer moord, samenzwering om terrorisme te plegen en het bezit van vuurwapens en explosieven. Deze combinatie van aanklachten laat zien dat justitie de veroordeelden niet alleen als medeplichtigen ziet, maar als onderdeel van een georganiseerd netwerk rond de aanslagplegers.

Wat gebeurde er op eerste paasdag 2019

De gecoördineerde bomaanslagen vonden plaats op 21 april 2019, gericht op drie kerken en drie luxehotels in Sri Lanka. Meer dan vijfhonderd mensen raakten gewond. Terreurbeweging Islamitische Staat eiste de zelfmoordaanslagen destijds op. Onderzoekers schrijven de aanval toe aan extremistische islamitische groeperingen die in Sri Lanka actief waren. De bommenleggers die de aanslagen daadwerkelijk uitvoerden, kwamen zelf om bij de explosies, meldt RTL Nieuws.

Vijf jaar proces tegen groep verdachten

Het proces tegen de verdachten duurde volgens RTL Nieuws en Metronieuws vijf jaar. Uiteindelijk bleven van de aanvankelijke groep verdachten vijftien mannen over die schuldig zijn bevonden, terwijl negen anderen zijn vrijgesproken. Onder de veroordeelden bevindt zich Mohamed Naufar, die volgens de aanklagers het brein achter de aanslagen was. Deze aanduiding komt uit de aanklacht en is niet onafhankelijk buiten de rechtszaak bevestigd.

Het aantal vrijspraken is opvallend gezien de duur en omvang van het onderzoek. Van de oorspronkelijke verdachten die vijf jaar geleden werden aangehouden, wist bijna twee derde uiteindelijk een veroordeling te ontlopen. Waarom deze negen mannen zijn vrijgesproken, is niet nader toegelicht in de beschikbare berichtgeving.

Straf volgt later, exacte celstraf nog onduidelijk

Over het moment waarop de straf wordt uitgesproken, bestaat verschil van inzicht tussen bronnen. RTL Nieuws meldde bij de uitspraak dat de veroordeelde mannen hun straf op een later moment te horen krijgen. Latere berichtgeving van het Nederlands Dagblad en Nieuws.nl, beide gebaseerd op ANP-berichtgeving, meldt echter dat de vijftien mannen al zijn veroordeeld tot 220 jaar celstraf, ook de man die slechts aan een deel van de aanklachten schuldig is bevonden. Er zijn dus tegenstrijdige berichten over of de strafmaat al bekend is op het moment van de schuldigverklaring.

Volgens NOS stonden in het zwaarbewaakte hof in Colombo aanvankelijk 24 verdachten terecht. De veertien mannen die aan alle aanklachten schuldig zijn bevonden, werden volgens deze bron veroordeeld voor in totaal 23.270 aanklachten. NOS meldt verder dat niemand van de mensen die direct bij de aanslagen betrokken waren nog in leven is, wat aansluit bij de constatering dat de bommenleggers zelf omkwamen bij de explosies. Volgens NOS kwamen bij de aanslagen ook 42 buitenlanders om het leven.

Eerdere doodvonnissen tegen functionarissen

De uitspraak tegen de vijftien mannen staat niet op zichzelf. In juli werd al een voormalige politiechef in hoger beroep ter dood veroordeeld, omdat hij de aanslagen ondanks waarschuwingen niet had weten te voorkomen. Over een tweede persoon die destijds ter dood is veroordeeld, verschillen bronnen van mening: RTL Nieuws en Metronieuws noemen toenmalig minister van Defensie Hemasiri Fernando, terwijl andere berichtgeving spreekt van een veiligheidschef of topambtenaar van het ministerie van Defensie. Beide veroordeelden kunnen nog naar het hooggerechtshof stappen tegen hun doodvonnis.

Sri Lanka heeft sinds 1976 geen enkele doodstraf meer daadwerkelijk uitgevoerd. Dergelijke vonnissen worden doorgaans omgezet in een levenslange gevangenisstraf, wat betekent dat de ter dood veroordeelde functionarissen in de praktijk vermoedelijk niet zullen worden geëxecuteerd.

Verschillende cijfers over aantal slachtoffers

Over het exacte aantal dodelijke slachtoffers bestaan tegenstrijdige berichten. De meeste bronnen, waaronder RTL Nieuws, het Nederlands Dagblad, Nieuws.nl en Metronieuws, noemen 279 doden, onder wie drie Nederlanders. Dat aantal wordt breed bevestigd. Wat opvalt, is dat drie Nederlandse slachtoffers in vrijwel alle berichtgeving terugkeren als vast gegeven, ongeacht het totale dodental.

Gevolgen voor nabestaanden en samenleving

Voor nabestaanden van de 279 slachtoffers, onder wie de families van de drie omgekomen Nederlanders, markeert de uitspraak het einde van een jarenlang juridisch traject. De aanslagen op drie kerken en drie luxehotels behoren tot de dodelijkste terreuraanslagen die Sri Lanka ooit trof. De schuldigverklaring van veertien mannen aan alle aanklachten, en van een vijftiende aan een deel daarvan, sluit een proces af dat sinds de aanslagen in 2019 aansleepte.

Definitieve duidelijkheid over de strafmaat voor de veroordeelde mannen ontbreekt vooralsnog in de beschikbare berichtgeving. Ook blijft onduidelijk hoe de negen vrijspraken zich verhouden tot de aanvankelijke verdenkingen tegen deze mannen. De zaken tegen de ter dood veroordeelde voormalige politiechef en de tweede veroordeelde functionaris liggen nog voor bij het hooggerechtshof, waar beiden in beroep kunnen gaan.