Ov-boa’s leggen sneller boetes op zonder tussenkomst van de politie: ‘Grote stap vooruit’

Boa’s in het openbaar vervoer hoeven bij een overtreding zonder identiteitsbewijs straks niet meer te wachten op de politie. Vanaf 1 oktober krijgen zij toegang tot het rijbewijzenregister. Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag indienen om hun boa’s die bevoegdheid te geven. Staatssecretaris Annet Bertram van Openbaar Vervoer en Spoor noemt de toegang een grote stap vooruit.

Waarschuwing in plaats van een boete

Buitengewoon opsporingsambtenaren, kortweg boa’s, mogen boetes opleggen aan zwartrijders en overlastgevers. Daarvoor moeten zij eerst de identiteit van de overtreder vaststellen. Heeft iemand geen identiteitsbewijs bij zich, dan lukt dat niet zelfstandig. In dat geval moet de politie vaak ter plaatse komen om de identiteit te achterhalen. Pas daarna kan een boete worden opgelegd.

Dat gaat in de praktijk vaak niet zo. Ov-boa’s kiezen er regelmatig voor om helemaal geen boete uit te schrijven en de overtreder met een waarschuwing te laten gaan. Een overtreding blijft daardoor zonder gevolg. Het kabinet wil dat veranderen met de nieuwe toegang.

Wachten op de politie kost tijd

De afhankelijkheid van de politie heeft nog andere gevolgen. Het wachten zorgt voor oponthoud en langere wachttijden voor de boa’s zelf. Zo kunnen onveilige situaties ontstaan voor boa’s en andere medewerkers, en kan een situatie escaleren. Ook de politie wordt hierdoor extra belast.

Bij een aanhouding gaat het dus niet alleen om de boete zelf. Als de identiteit onduidelijk blijft, moet de politie vaak ter plaatse komen. Dat kost niet alleen tijd, het kan ook onveilige situaties opleveren voor boa’s en andere medewerkers die op dat moment in het openbaar vervoer werken.

Uit onderzoek van NS blijkt dat ongeveer een kwart van de incidenten verband hield met het vaststellen van de identiteit. Naar verwachting hadden veel van die situaties voorkomen kunnen worden als boa’s de identiteit zelfstandig hadden kunnen vaststellen. Er is al langer gepleit om ov-boa’s die bevoegdheid te geven.

Hoe de pasfoto de identiteit vaststelt

Het kabinet heeft besloten dat ov-boa’s toegang krijgen tot het rijbewijzenregister. Daarin staan de gegevens van ruim 12 miljoen Nederlanders. Boa’s kunnen de pasfoto uit het register gebruiken om de identiteit van een persoon vast te stellen, bijvoorbeeld die van een zwartrijder of overlastgever. Het idee is dat zij het gezicht van de staande gehouden persoon met de foto vergelijken.

Volgens het ministerie voor openbaar vervoer en spoor blijkt uit onderzoek dat 42 procent van de boa’s dagelijks te maken heeft met situaties waarin zij de identiteit van een persoon niet zelf kunnen vaststellen. Het ministerie ziet de pasfoto als een belangrijk extra hulpmiddel dat in veel gevallen uitkomst zal bieden.

Aanvraag door werkgevers

De bevoegdheid geldt niet automatisch voor elke boa. Werkgevers in het openbaar vervoer moeten haar voor hun boa’s aanvragen. Dat kan vanaf donderdag. De toegang zelf gaat op 1 oktober in.

Bertram noemt de maatregel een directe oplossing voor een groot en urgent probleem. Boa’s verdienen volgens haar steun bij het uitvoeren van hun vaak moeilijke werk. Het gaat volgens de staatssecretaris om een onderdeel van het verbeteren van de sociale veiligheid in het openbaar vervoer.

Twijfels bij de Autoriteit Persoonsgegevens

Niet iedereen is overtuigd. De Autoriteit Persoonsgegevens, de toezichthouder op de privacy, vindt inzage in het rijbewijzenregister geen geschikt middel voor ov-boa’s. Zij wijst erop dat de meeste aanhoudingen in het openbaar vervoer personen zonder rijbewijs betreffen. Die staan dus ook niet in het register.

De toezichthouder wil bovendien dat er meer wettelijke grenzen komen aan het inzien van de gegevens. Een voorbeeld dat de autoriteit noemt, is dat een pasfoto slechts 30 seconden zichtbaar zou mogen zijn. Zulke beperkingen moeten de privacy van de mensen in het register beschermen.

Andere registers nog niet geregeld

Bertram noemde het tijdens de aankondiging een grote stap vooruit dat boa’s nu in het rijbewijzenregister kunnen kijken. Zij wijst erop dat het register de gegevens van ruim 12 miljoen Nederlanders bevat. Volgens de staatssecretaris kan de maatregel daardoor voor veel overtreders direct uitkomst bieden.

Het rijbewijzenregister is niet het enige register waar boa’s op termijn mogelijk in mogen kijken. In het coalitieakkoord is afgesproken dat ook wordt gekeken naar toegang tot andere registers die helpen bij het identificeren van overtreders. Het gaat dan bijvoorbeeld om de strafrechtketendatabank en de Basisvoorziening Vreemdelingen.

Het streven is dit in 2028 te regelen. Omdat het om gevoelige informatie gaat, zitten er nog veel juridische haken en ogen aan. Toegang tot deze registers is dus nog niet toegezegd, alleen de verkenning ervan.

Wat er nu volgt

De volgorde is duidelijk: werkgevers kunnen vanaf donderdag de bevoegdheid voor hun boa’s aanvragen en op 1 oktober gaat de toegang tot het rijbewijzenregister in. Eerder werd verwacht dat de toegang voor ov-boa’s halverwege dit jaar zou ingaan, omdat het gebruik van persoonsgegevens zorgvuldige procedures vraagt. Nu is de datum vastgesteld.

Of de maatregel het aantal incidenten daadwerkelijk vermindert, moet blijken. Het doel is dat ov-boa’s zelfstandig boetes kunnen opleggen en dat de politie minder vaak hoeft te komen.