Mediaminister onderzoekt juridische stappen tegen ON!: ‘Drie weken bewust laten staan’

Terwijl Ongehoord Nederland het onlineprogramma Let’s Twist Again eindelijk van zijn kanalen heeft verwijderd, groeit de politieke druk op de omroep ongekend snel. De aanleiding is een aflevering waarin een toespraak van Adolf Hitler werd besproken, maar de gevolgen reiken inmiddels veel verder dan één omstreden item. Mediaminister Rianne Letschert liet vrijdag weten juridische mogelijkheden te onderzoeken om bij ON! in te grijpen, en een ruime Kamermeerderheid wil de omroep het liefst uit het publieke bestel zien verdwijnen.

Weken online, pas nu verwijderd

De gewraakte aflevering van Let’s Twist Again stond volgens Ongehoord Nederland al ongeveer drie weken online voordat de omroep tot verwijdering overging. Dat is opmerkelijk, want de ophef laaide pas de afgelopen week sterk op. De omroep verdedigde die vertraging aanvankelijk als een bewuste keuze. Volgens ON! was het belangrijk dat de volledige inhoud en context beoordeeld konden worden, inclusief de reacties van de sprekers en het feit dat er afstand van het fragment werd genomen.

“ON! heeft daarop de content, die reeds drie weken online stond, bewust niet direct die dag verwijderd”, liet de omroep weten in een bericht op de eigen website. “De hele inhoud en context deden ertoe: het zeer ongelukkig gekozen fragment, de reacties door de sprekers, maar ook het uitdrukkelijk afstand nemen.” Die redenering viel echter slecht bij politici en bij het publiek.

Twintig meldingen bij de ombudsman

Bij de ombudsman van de publieke omroepen kwamen vorige week twintig meldingen binnen over het bewuste item. Daarin werd een toespraak van Adolf Hitler besproken op een manier die bij veel kijkers tot onbegrip en verontwaardiging leidde. De meldingen zijn een signaal dat de ophef breed leeft, buiten de politieke arena. Bovendien bevestigen ze dat de kwestie niet als een incident werd weggezet door het publiek.

Uiteindelijk trok Ongehoord Nederland zelf de stekker uit de serie. De omroep motiveerde die beslissing niet langer alleen met procesargumenten, maar gaf ook een inhoudelijk oordeel. “Het kwaliteitsniveau is niet wat verwacht mag worden en de serie is niet waar de omroep voor staat”, aldus ON! in de verklaring. Daarmee erkent de omroep impliciet dat Let’s Twist Again de eigen normen niet haalde.

Politiek wil harde stappen

De politieke reacties lieten niet op zich wachten. Uit een rondgang van RTL Nieuws bleek dat partijen die samen 110 Kamerzetels vertegenwoordigen een einde willen maken aan de positie van ON! binnen het publieke omroepbestel. Dat is een opvallend brede coalitie, die de ernst van de situatie voor de omroep illustreert. Niet eerder stond Ongehoord Nederland zo sterk onder vuur vanuit zoveel politieke richtingen tegelijk.

Mediaminister Rianne Letschert gaat daarom actief op zoek naar juridische handvatten. Zij liet vrijdag weten mogelijkheden te onderzoeken om op te treden, hoewel concrete maatregelen vooralsnog niet zijn genomen. De minister bevindt zich daarmee in een complexe positie: de persvrijheid en de onafhankelijkheid van omroepen stellen grenzen aan wat de overheid kan doen. Toch is de politieke wil om in te grijpen duidelijk aanwezig.

Meer dan een mediarel

De kwestie rond Let’s Twist Again is inmiddels uitgegroeid tot een bredere discussie over de plek van Ongehoord Nederland in het publieke bestel. ON! profileert zich als omroep voor mensen die zich niet vertegenwoordigd voelen door de gevestigde media. Daarom staat de omroep bij aanhangers bekend als een tegenwicht voor de mainstream. Tegenstanders verwijten de omroep echter structureel grenzen op te zoeken en te overschrijden.

De Hitler-rel is in dat licht niet op zichzelf te zien. Bovendien is het niet de eerste keer dat Ongehoord Nederland in opspraak raakt vanwege omstreden uitspraken of programmakeuzes. Dat patroon voeden de roep om structurele maatregelen, en niet slechts een incidentele reactie op één aflevering. Daarmee staat de toekomst van de omroep als publieke speler serieus ter discussie.

Omroep erkent eigen tekortkoming

Dat ON! uiteindelijk zelf de serie offline haalt en daarbij spreekt over onvoldoende kwaliteit, is een opmerkelijke stap. De omroep geeft daarmee toe dat er intern kennelijk onvoldoende controle was op de inhoud van Let’s Twist Again. Vervolgens rijst de vraag hoe een aflevering drie weken online kan staan zonder dat de eindredactie ingrijpt, zeker als er sprake is van een fragment dat in eigen woorden als “zeer ongelukkig gekozen” wordt omschreven.

“Nu er voldoende gelegenheid is geweest dit te beoordelen, haalt ON! de serie weg”, aldus de verklaring van de omroep. Die formulering suggereert dat de omroep de verwijdering ziet als een eigen, weloverwogen beslissing. Critici zullen echter stellen dat de stap pas werd gezet onder zware externe druk, vanuit zowel de politiek als het publiek. Hoe dan ook is Let’s Twist Again nu volledig van de kanalen van Ongehoord Nederland verdwenen.

Wat staat ON! nu te wachten

De komende weken worden cruciaal voor Ongehoord Nederland. Mediaminister Letschert zet haar juridisch onderzoek voort, en de Tweede Kamer zal het dossier nauwlettend volgen. Ondertussen staat de omroep voor de uitdaging om het vertrouwen te herstellen, zowel bij het publiek als bij de politieke partijen die haar bestaansrecht in het publieke bestel bepalen. De verwijdering van Let’s Twist Again is daarmee geen eindpunt, maar veeleer het begin van een langere strijd over de toekomst van ON! binnen de Nederlandse Publieke Omroep.