Terwijl de komende winter dreigt uit te draaien op een nieuwe humanitaire en militaire ramp voor Oekraïne, klinkt vanuit Den Haag een steeds luider protest richting Brussel. Staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie reisde dinsdag af naar de Ierse kustplaats Wicklow voor een informele vergadering van EU-ministers van Defensie, en hij maakte vanaf het eerste moment duidelijk dat hij niet zwijgend aan tafel zou zitten. De vraag is nu of zijn oproep dit keer wél gehoor vindt bij de landen die tot nu toe weigerden mee te werken.
Al jaren een bekend probleem
Oekraïne kampt al geruime tijd met een ernstig tekort aan luchtverdediging. Dat is geen nieuws, ook niet voor de Europese regeringen. Toch slaagden de EU-lidstaten er tot dusver niet in om dit structurele probleem op te lossen. Boswijk wees daar na afloop van de top op met nauwelijks verholen ergernis: hij stelde dat de Europese Unie en de defensie-industrie er al vier à vijf jaar van op de hoogte zijn dat luchtverdediging de zwakste schakel is in de ondersteuning van Oekraïne. Dat de oplossing uitbleef, noemt hij ronduit frustrerend.
Bovendien had de EU in zijn ogen veel eerder moeten beginnen met het ontwikkelen van eigen onderscheppingsraketten. Die alternatieven zijn er nu weliswaar in de maak, maar de productie heeft tijd nodig. Boswijk erkende dat de eerste van deze nieuwe raketten niet op korte termijn van de band rollen. Voor de aankomende winterperiode biedt die ontwikkeling dan ook geen soelaas. Dat maakt de situatie extra nijpend, omdat de Russische luchtaanvallen op Oekraïne in intensiteit toenemen en naar verwachting nog verder zullen toenemen.
Twee sporen tegelijk
Vanwege dit dubbele knelpunt, een te trage ontwikkeling van alternatieven én een blokkade bij bestaande voorraden, kiest Nederland voor een tweesporenstrategie. Enerzijds steunt Den Haag de Europese inspanningen om nieuwe onderscheppingssystemen te ontwikkelen. Anderzijds roept Boswijk zijn Europese collega’s op om nu direct actie te ondernemen en bestaande Patriot-luchtverdedigingssystemen uit hun nationale voorraden beschikbaar te stellen aan Oekraïne. Hij verwoordde de urgentie bondig: “Wat ons betreft, is er geen tijd te verliezen.”
Dat tweede spoor stuit echter op weerstand. Een aantal Zuid-Europese landen, met Griekenland als meest concreet genoemde voorbeeld, beschikt naar schatting van Boswijk over aanzienlijke voorraden Patriots. Toch zijn deze landen niet bereid die systemen af te staan. “Onze inschatting is dat je daaruit wel aan Oekraïne kunt leveren”, zei Boswijk daarover. Hij benadrukte dat Nederland ervan overtuigd is dat de afgifte van deze systemen verdedigbaar is, zonder de eigen veiligheid in gevaar te brengen.
Openlijke frustratie na de top
Na afloop van de bijeenkomst in Ierland liet Boswijk zijn frustratie duidelijker blijken dan voorafgaand aan de vergadering. Hij uitte kritiek op het collectieve falen van EU-overheden én de defensie-industrie om tijdig met werkbare alternatieven te komen. “Het is frustrerend dat wij als overheden samen met de defensie-industrie er nog niet in zijn geslaagd om met alternatieven te komen”, zei hij. Die kritiek richt zich dus niet alleen op de landen die Patriots achterhouden, maar ook op het bredere Europese beleid rond luchtverdediging.
Toch maakt Boswijk een duidelijk onderscheid. Aan de langetermijnontwikkeling van nieuwe systemen wordt gewerkt, en dat juicht hij toe. Echter, het onmiddellijke probleem vraagt om een onmiddellijke oplossing. En die onmiddellijke oplossing ligt klaar in de arsenalen van landen die vooralsnog weigeren te leveren. “Dat is het waardeloze van het verhaal”, zei hij.
Winter als breekpunt
Boswijk schetste een somber beeld van wat Oekraïne de komende maanden te wachten staat. Hij noemde de winter voor het land “heel erg somber”, gezien de intensiteit van de Russische aanvallen en zijn verwachting dat die verder zullen toenemen. Omdat de Oekraïense luchtverdediging al jaren onder druk staat, is elke aanvullende vertraging in de levering van Patriots direct voelbaar voor de burgerbevolking. Daarmee staat er voor Boswijk meer op het spel dan alleen een militaire strategie.
De urgentie van zijn boodschap komt ook voort uit de timing. Winter betekent verhoogde kwetsbaarheid: energie-infrastructuur wordt dan nog zwaarder aangevallen, en de gevolgen voor burgers zijn groter dan in de zomermaanden. Daarom wil Nederland dat de beslissing om Patriots te leveren nú valt, en niet pas als de temperaturen al gedaald zijn.
Groeiende druk op EU-bondgenoten
De oproep van Boswijk past in een breder patroon van toenemende druk vanuit een groep Europese landen op bondgenoten die tot nu toe terughoudend zijn gebleven. Nederland behoort al langer tot de landen die actief pleiten voor maximale militaire steun aan Oekraïne. Het feit dat Boswijk opnieuw, en dit keer openlijk gefrustreerd, dezelfde boodschap herhaalt, wijst erop dat eerdere oproepen niet het gewenste resultaat hebben gehad. Binnen de EU bestaat vooralsnog geen consensus over de vraag in hoeverre landen hun nationale voorraden mogen of moeten inzetten voor bondgenoten in nood.
Daarmee raakt de kwestie aan een fundamentelere discussie over wat Europese solidariteit in tijden van oorlog daadwerkelijk inhoudt. Boswijk legt de lat hoog: niet praten over bereidheid, maar daadwerkelijk leveren. Of zijn Europese collega’s die boodschap deze keer omarmen, moet de komende weken blijken. De klok tikt, en de winter komt eraan.
Bronnen en credits
Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl
