Het grasveld voor het aanmeldcentrum in Ter Apel wordt voortaan aangemerkt als veiligheidsrisicogebied. Dat betekent dat politie er mensen preventief mag fouilleren, iets wat eerder niet mogelijk was. De maatregel maakt deel uit van een breed pakket dat asielminister Bart van den Brink maandag aankondigde, nadat de situatie bij het aanmeldcentrum de afgelopen week volledig uit de hand liep.
Hulporganisaties legden werk neer
De directe aanleiding voor het ingrijpen van Van den Brink is de beslissing van zowel het Rode Kruis als VluchtelingenWerk om hun werkzaamheden bij het aanmeldcentrum te staken. Beide organisaties trokken vorige week hun medewerkers terug omdat de veiligheid op en rond het terrein niet meer gegarandeerd kon worden. Daarmee viel een belangrijk vangnet voor de asielzoekers weg die dagelijks bij het centrum arriveren.
De situatie in Ter Apel was al langere tijd zorgwekkend. Het voorterrein, een grasveld direct voor de ingang van het aanmeldcentrum, fungeerde dagelijks als wachtplek voor mensen die door grote drukte niet naar binnen konden. Die drukte leidde tot spanningen, onrust en uiteindelijk tot de stap van de hulporganisaties om de werkzaamheden te onderbreken. Omdat het centrum simpelweg te vol was, moesten mensen buiten blijven wachten. Soms uren, soms langer.
De gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, heeft de problemen al langer op de radar. Het aanmeldcentrum is al jaren overbelast en de omgeving draagt de gevolgen. Toch bleef een structurele aanpak vanuit Den Haag tot nu toe grotendeels uit, wat de druk op het terrein steeds verder liet oplopen.
Wachten buiten behoort tot het verleden
De maatregel die direct het meeste verschil moet maken, is de opvang van wachtende asielzoekers in een apart pand. Mensen die door de drukte niet direct kunnen worden toegelaten tot het aanmeldcentrum, worden voortaan elders opgevangen. Daarmee verdwijnt de situatie waarbij tientallen mensen soms urenlang buiten stonden, zichtbaar voor iedereen en zonder adequate begeleiding of bescherming.
Door de opvang te verschuiven naar een ander gebouw, wil het kabinet bovendien de druk op het voorterrein direct verlichten. Het grasveld moet minder mensen trekken, wat de veiligheidssituatie op die plek ten goede moet komen. Naast de opvang elders, geldt er een nieuwe maatregel voor het terrein zelf: de aanwijzing als veiligheidsrisicogebied geeft de politie de wettelijke bevoegdheid om er preventief te fouilleren. Dat kan helpen om wapens of andere gevaarlijke voorwerpen vroegtijdig op te sporen.
Rode Kruis hervat werkzaamheden
De aankondiging van Van den Brink heeft al een eerste concrete reactie opgeleverd. Volgens berichtgeving van NU.nl gaat het Rode Kruis zijn werkzaamheden bij het aanmeldcentrum hervatten naar aanleiding van de aangekondigde maatregelen. Dat is een belangrijke stap, omdat de hulpverlening van het Rode Kruis onmisbaar is voor de eerste opvang en ondersteuning van nieuw gearriveerde asielzoekers.
Over de positie van VluchtelingenWerk is op dit moment minder duidelijkheid. Beide organisaties staakten hun werk vanwege dezelfde veiligheidszorgen, maar of VluchtelingenWerk eveneens terugkeert, is vooralsnog niet bevestigd in de beschikbare informatie. Er zijn in die zin tegenstrijdige berichten over de exacte status van de hulpverlening bij het centrum na de aankondigingen van de minister.
Bredere context van een groeiend probleem
De maatregelen van minister Van den Brink richten zich op de directe crisis bij het aanmeldcentrum, maar de bredere problemen in het Nederlandse asielbeleid blijven daarmee onopgelost. Ter Apel is al jaren het enige algemene aanmeldcentrum voor asielzoekers in Nederland. Dat betekent dat iedereen die asiel aanvraagt, er in principe eerst naartoe moet. Bij hoge instroom leidt dat onvermijdelijk tot overbelasting.
De aanwijzing van het grasveld als veiligheidsrisicogebied is bovendien een instrument dat normaliter wordt ingezet in stedelijke probleemgebieden. Dat zo’n maatregel nu nodig is bij een asielaanmeldcentrum, zegt iets over de ernst van de situatie. De gemeente Westerwolde en omwonenden vragen al geruime tijd om meer steun vanuit Den Haag. De stap van het kabinet is daarom ook politiek gezien een erkenning dat de situatie niet langer houdbaar was.
Onzekerheid over uitvoering en duur
Over de precieze invulling van de maatregelen bestaan nog de nodige vragen. De exacte locatie en capaciteit van het aparte opvangpand zijn niet bekendgemaakt. Ook is onduidelijk per wanneer de maatregelen precies ingaan en hoe lang de aanwijzing als veiligheidsrisicogebied geldt. Verder is niet uitgewerkt welke instantie formeel verantwoordelijk is voor de aanwijzing en hoe de samenwerking met de gemeente Westerwolde daarin eruitziet.
Asielminister Bart van den Brink van het CDA presenteert de maatregelen als een directe reactie op de veiligheidsproblemen en de staking van de hulporganisaties. De komende dagen zal duidelijk worden hoe de uitvoering in de praktijk verloopt en of de rust bij het aanmeldcentrum daadwerkelijk terugkeert. Alle ogen zijn daarmee gericht op Ter Apel, waar de druk op de asielopvang voorlopig niet verdwijnt.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, Ditjes & Datjes, NU.nl, Nieuws.nl
