Precies in de drukste reisperiode van het jaar haperen de systemen die de Europese buitengrenzen digitaal moeten bewaken. Nederland heeft in Europees verband gepleit voor uitstel bij de invoering van het nieuwe Entry/Exit System, kortweg EES. Dat bevestigt een woordvoerder van asielminister Bart van den Brink (CDA) aan het ANP. De timing is ronduit ongelukkig: juist nu miljoenen reizigers Europa in- en uitstromen, weigert het systeem betrouwbaar te functioneren.
Wat is het Entry/Exit System precies?
Het EES is een ambitieus Europees project dat paspoortstempels voorgoed moet vervangen. Het systeem registreert digitaal welke mensen zonder EU-nationaliteit de unie binnenkomen en verlaten. Daarvoor maakt het gebruik van biometrische gegevens: foto’s en vingerafdrukken van reizigers worden bij aankomst vastgelegd en opgeslagen. Dat moet grenscontroles efficiënter maken en illegaal verblijf makkelijker opsporen. Het idee klinkt solide, maar de uitvoering blijkt weerbarstig.
De Europese Unie werkt al jaren aan dit systeem. Meerdere keren is de invoering al uitgesteld, telkens omdat de technische infrastructuur niet op orde was. Nu het systeem eindelijk is opgestart, blijkt het in de praktijk nog lang niet vlekkeloos te draaien. Zowel aan de Nederlandse als aan de Europese kant zijn er volgens de woordvoerder storingen geweest. Wanneer alles naar behoren werkt, kan hij niet zeggen.
Biometrische registratie vormt de kern van het probleem
Het vastleggen van biometrische gegevens is juist het onderdeel waaraan het nog het meest schort. Europese regels bieden lidstaten op dit moment enige ademruimte: tot 6 september mogen zij de biometrische registratie achterwege laten als het druk is aan de grens. Dat is een tijdelijke uitzondering die de landen de kans geeft om hun systemen verder op orde te brengen. Maar die datum nadert snel, en Nederland wil meer tijd.
De woordvoerder van minister Van den Brink laat weten dat ons land zich actief inzet voor verlenging van die uitzonderingsregel. “Nederland maakt zich in Europees verband hard voor verlenging hiervan”, aldus de woordvoerder. Welke andere EU-lidstaten zich bij dat pleidooi hebben aangesloten, is niet duidelijk. Het ministerie heeft dat niet gespecificeerd. Wel staat vast dat Nederland niet alleen staat in zijn zorgen over de EES-implementatie.
Schiphol en KLM zitten midden in de problemen
Het overgrote deel van de EES-registraties in Nederland vindt plaats op Schiphol. Dat maakt de luchthaven tot het kloppende hart van de implementatie, en tegelijk tot de plek waar storingen de meeste schade aanrichten. De woordvoerder benadrukt dat het ministerie nauw contact onderhoudt met de betrokken partijen. “We zijn constant in overleg met Schiphol en KLM om te zorgen dat de zomer zo goed mogelijk verloopt.” Dat overleg is echter geen garantie voor een probleemloze afwikkeling.
De situatie bij Schiphol staat bovendien niet op zichzelf. Ook elders in Europa lopen luchthavens tegen de grenzen van het systeem aan. De luchthavens bij Rome hebben het grenssysteem tijdelijk volledig opgeschort, zo meldde het hoofd van het bedrijf dat die luchthavens beheert in de Financial Times. Dat illustreert dat de problemen met het EES breed zijn en niet alleen een Nederlands vraagstuk vormen.
Wat betekent dit voor reizigers deze zomer?
Voor gewone reizigers vertaalt de haperende technologie zich voorlopig in onduidelijkheid. Wie vanuit een niet-EU-land via Schiphol arriveert, kan te maken krijgen met langere wachttijden of wisselende procedures aan de grens. Zolang de biometrische registratie door de tijdelijke uitzonderingsregel deels achterwege mag blijven, zal de grenscontrole voor velen herkenbaar zijn. Maar die situatie is per definitie tijdelijk. De woordvoerder van minister Van den Brink erkent dat er nog werk aan de winkel is, zonder een concrete einddatum te noemen. “We werken hard om alle obstakels in de ICT-systemen weg te nemen”, aldus het ministerie.
Bovendien roept de situatie bredere vragen op over de beveiliging van de buitengrenzen. Het EES is juist bedoeld om beter zicht te krijgen op wie de EU binnenkomt en verlaat. Als dat systeem niet functioneert, blijft dat zicht beperkt. Dat raakt niet alleen de reislogistiek, maar ook de veiligheidsdoelstellingen die ten grondslag liggen aan het hele project. Critici wezen hier al langer op; de huidige storingen geven hen opnieuw munitie.
Politieke druk op minister Van den Brink neemt toe
Voor asielminister Bart van den Brink komt de kwestie op een gevoelig moment. Grenscontrole en migratiebeheer staan hoog op de politieke agenda in Nederland en in Europa. Het feit dat een systeem dat juist die agenda moet ondersteunen, maanden na de officiële lancering nog altijd niet volledig werkt, is politiek gezien lastig te verdedigen. Toch kiest het ministerie vooralsnog voor een pragmatische toon: uitstel vragen, overleggen en problemen oplossen.
Daarnaast speelt mee dat Nederland in Europees verband afhankelijk is van wat andere lidstaten en de Europese Commissie besluiten. Een unilateraal uitstel is geen optie; dat vereist brede overeenstemming. Of Nederland zijn pleidooi voor verlenging doorgezet krijgt, moet de komende weken blijken. Intussen tikt de klok door richting 6 september.
De zomer wordt de eerste echte test
De komende maanden vormen in feite de eerste serieuze stresstest voor het EES. De zomerpiek in het reisverkeer brengt een druk op de grenssystemen die in rustigere periodes simpelweg niet bestaat. Slagen Nederland en zijn Europese partners erin om de technische obstakels weg te nemen voor de deadline van 6 september, dan kan de biometrische registratie alsnog op schema komen. Lukt dat niet, dan zal de discussie over een definitief uitstel onvermijdelijk opnieuw oplaaien, ditmaal met een zomer vol reiservaringen als bewijs.
Bronnen en credits
Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl
