Europese ministers spreken van doelbewuste terreurtactiek: ‘Poetins terreur klopt op de deur van de EU’

Een Russische droneaanval bij de Oekraïens-Poolse grens heeft een golf van felle reacties losgemaakt onder Europese en Oekraïense politici. Zij noemen de aanval, die plaatsvond kort nadat een trein met westerse diplomaten de grens was gepasseerd, een poging tot intimidatie. Andri Sybiha, de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken, verwoordde het zondag scherp: ‘Dit is Poetins terreur die op de deur klopt van de Europese Unie en de Navo.’ De uitspraak zet de aanval in een breder perspectief dat verder reikt dan het incident zelf.

De aanval speelde zich af nabij het Oekraïense dorp Jahodyn, op korte afstand van de Poolse grens. Daar werd een locomotief geraakt op het traject waar kort daarvoor een trein met Europese diplomaten en politici was gepasseerd. Dat feit staat vast en wordt door meerdere bronnen bevestigd. Minder zeker is of de drone daadwerkelijk gericht was op die specifieke trein, hoewel het Oekraïense spoorwegbedrijf Oekrzaliznytsja dat scenario zeer aannemelijk noemt.

Onder de passagiers van de eerdere trein bevonden zich naar verluidt bekende namen. De Volkskrant meldt dat onder anderen de Britse oud-premier Boris Johnson en de voormalige Zweedse premier Carl Bildt aan boord zaten, samen met de Nederlandse Europarlementariër Reinier van Lanschot van Volt. Zij waren onderweg naar een veiligheidsconferentie in Kyiv en reisden via een speciaal gecharterde trein. De aanval vond plaats terwijl deze delegatie net de grens was overgestoken.

Wat er precies gebeurde bij de grens

Volgens de Oekraïense publieke omroep, geciteerd door de Volkskrant, gingen bij de aanval een tankstation en een geparkeerde vrachtwagen in vlammen op. De chauffeur van die vrachtwagen zou net op tijd zijn ontkomen. Daarnaast werd de locomotief van een nachttrein van Kyiv naar Warschau getroffen. De ruim tweehonderd passagiers van die trein waren vanwege naderende drones al geëvacueerd en de locomotief was uit voorzorg losgekoppeld. Daardoor raakte, voor zover bekend, niemand gewond bij dit specifieke incident.

De Oekraïense luchtverdediging had eerder gesignaleerd dat Russische drones onderweg waren naar West-Oekraïne. Daarom besloot het spoorbedrijf de trein met de Europese delegatie iets eerder dan gepland de grens te laten passeren. Zonder die beslissing had de trein volgens de planning nog bij de grens moeten staan op het moment van de treffer. Van Lanschot merkte tijdens de reis dat de Oekraïense autoriteiten inmiddels meer rekening hielden met dreiging vanuit de lucht. ‘Er lag nu een kaartje klaar in de coupé met informatie over hoe een evacuatie werkt en waarop je moet letten’, zei hij maandag.

Reacties van Europese kopstukken

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot sloot zich aan bij de veroordeling van Sybiha. Volgens hem heeft Rusland met dit soort aanvallen maar één doel: ‘het intimideren van Europeanen.’ Ook EU-buitenlandchef Kaja Kallas zag in de aanval een duidelijk signaal richting het westen. ‘Dit is duidelijk bedoeld om westerse landen angst aan te jagen in de hoop dat zij hun steun aan Oekraïne zullen staken’, stelde zij. Deze uitspraken tonen hoe serieus Europese leiders de dreiging nemen, ook al is de precieze intentie achter de aanval niet met zekerheid vast te stellen.

Niet alleen de gecharterde delegatietrein kreeg te maken met de gevolgen van de dreiging. Een andere trein, met naar verluidt voormalig CIA-directeur David Petraeus aan boord, stond op het moment van de aanval op het station bij de grens. Petraeus vertelde aan The New York Times dat hij vanuit de trein het geluid van drones hoorde, waarna de inzittenden werden geëvacueerd. Kort daarna hoorde hij een explosie. Dit voorval onderstreept hoe onvoorspelbaar de situatie rond het spoornet inmiddels is geworden.

Een patroon van aanvallen op grensposten

De aanval bij Jahodyn staat niet op zichzelf. Sinds afgelopen zomer vallen Russische strijdkrachten steeds vaker Oekraïense treinen, spoorlijnen en stations aan. Bovendien heeft Rusland de laatste maand diverse aanvallen uitgevoerd op grensovergangen met Moldavië en Roemenië, beide landen met nauwe banden met de Europese Unie. Roemenië is bovendien lid van de Navo, wat de aanvallen extra gevoelig maakt.

Bij het dorp Orlivka, dicht bij de havenstad Reni aan de Donau, is de Oekraïens-Roemeense grens deze maand al twee keer afgesloten geweest vanwege droneaanvallen. Tientallen keren schonden Russische drones daarbij het luchtruim van de buurlanden. Nabij de grens met Moldavië sloeg vorige week bovendien een drone in bij een grenspost in Starokozatsje, ten westen van Odesa. Daarbij vielen twee doden en twee gewonden, van wie één slachtoffer de Moldavische nationaliteit had. Het was al de vierde aanval op grensovergangen met Moldavië in een maand tijd.

Mogelijke strategie achter de aanvallen

Analisten wijzen erop dat Rusland met deze reeks aanvallen mogelijk probeert de handel tussen Oekraïne en zijn Europese buurlanden te verstoren. Ook een aantal bruggen op de route van Odesa naar Roemenië en Moldavië is deze zomer al getroffen. Toch blijft onduidelijk of er een centrale, uitgesproken strategie achter zit, of dat de aanvallen vooral voortkomen uit de bredere Russische inzet tegen infrastructuur. Wel valt op dat de dreiging zich steeds dichter bij de grenzen van de Europese Unie afspeelt, wat de urgentie voor westerse landen vergroot.

Voor de Europese Unie en de Navo voegt dit incident een nieuwe laag toe aan een al gespannen situatie. Terwijl politici woorden als ’terreur’ en ‘intimidatie’ gebruiken, blijft de vraag hoe Europa concreet zal reageren op aanvallen die zich steeds dichter bij haar buitengrenzen voltrekken. Vooralsnog beperken de reacties zich tot verbale veroordelingen, maar de herhaalde treffers bij grensposten met Polen, Moldavië en Roemenië zullen de druk op Brussel om verdere stappen te zetten waarschijnlijk verder opvoeren.