Het was decennialang goed televisie: deelnemers die met krakende zelfgebouwde constructies een hindernisparcours probeerden te overwinnen, begeleid door hilarisch publiek en enthousiaste presentatoren. En geen enkele deelnemer was daarin zo standvastig als Johan Vlemmix. Nu eert Beeld & Geluid de Eindhovense BN’er met een bijzondere expositie, waarbij objecten uit zijn rijke deelnamehistorie centraal staan. De vraag is wat die attributen nu precies vertellen over een van de langstlopende amusementsprogramma’s van Nederland.
Een programma dat generaties verbond
Te land, ter zee en in de lucht was van 1973 tot en met 2011 te zien bij de TROS. Bijna vier decennia lang trokken zelfgebouwde voertuigen, vaartuigen en vliegtuigjes enthousiaste kijkers voor de televisie. Het programma is daarmee een van de langstlopende amusementsprogramma’s op de Nederlandse televisie. Bekende namen stonden achter de microfoon: André van Duin, Willem van Kooten, Ron Brandsteder en Jack van Gelder waren allen ooit presentator van de populaire show. Elk seizoen leverde de productie weer nieuwe, inventieve deelnemers op die voor een parcours stonden dat moed en creativiteit vroeg.
Toch was er één naam die keer op keer terugkeerde: die van Johan Vlemmix. Volgens Beeld & Geluid deed de Eindhovenaar zeker honderd keer mee aan het programma, een aantal dat elke andere deelnemer ver achter zich liet. Bovendien beperkte zijn rol zich niet tot dat van enthousiaste amateur. Later werd Vlemmix ook jurylid en starter bij de show, waardoor hij het programma van meerdere kanten leerde kennen. Zijn betrokkenheid bij Te land, ter zee en in de lucht vormt daarmee een verhaal op zichzelf.
Van eenwieler tot bananenpak
De twee objecten die nu in Beeld & Geluid te bewonderen zijn, illustreren die betrokkenheid treffend. Allereerst is er de eenwieler waarmee Vlemmix in 1982 deelnam aan het onderdeel Fiets ‘m d’r in. Daarnaast is er het bananenkostuum waarmee hij in 1989 het volledige parcours aflegde. Beide objecten zijn inmiddels symbolen geworden van zijn eeuwige aanwezigheid in de show. Ze staan voor een periode in de Nederlandse televisiegeschiedenis waarin amateurisme en lef hand in hand gingen met publiek vermaak.
De combinatie van die twee attributen vertelt ook iets over de creatieve aanpak van Vlemmix. Waar de eenwieler nog een relatief herkenbaar vervoermiddel is, gaat het bananenkostuum uit 1989 een stap verder. Daarin schuilt precies de charme van Te land, ter zee en in de lucht: deelnemers werden uitgedaagd om buiten de gebaande paden te denken, en Vlemmix nam die uitdaging keer op keer serieus. Bovendien maakt het kostuum direct duidelijk waarom hij na al die jaren nog steeds een graag geziene gast was bij het publiek.
Vlemmix reageert op de expositie
De 67-jarige Johan Vlemmix is zichtbaar verheugd met de aandacht. Hij laat weten dat hij hoopt dat veel bezoekers ervan kunnen genieten. In zijn eigen woorden: “Het komt nu op een mooie plek en het biedt mensen de kans het verhaal achter mijn bijdragen aan Te land, ter zee en in de lucht een keer te zien.” Die bescheidenheid past bij de man die jarenlang deelnam, niet voor de roem, maar omdat hij het programma oprecht een warm hart toedroeg. Zijn reactie toont ook aan dat de expositie voor hemzelf een persoonlijke betekenis heeft.
Daarnaast onderstreept zijn uitspraak iets wat musea vaker proberen te bereiken: het verhaal achter de objecten zichtbaar maken. Een eenwieler of een bananenpak is op zichzelf een curiositeit. Echter, in de context van bijna veertig jaar televisiegeschiedenis en meer dan honderd deelnames krijgen die voorwerpen een heel andere lading. Ze vertegenwoordigen doorzettingsvermogen, humor en een stuk volksvermaak dat generaties Nederlanders deelden.
Maandelijkse focus op televisie-iconen
Beeld & Geluid, gevestigd op het Mediapark in Hilversum, organiseert dit jaar een doorlopend programma waarbij elke maand een iconisch televisieprogramma centraal staat. In augustus was dat Wie is de Mol?, het spelprogramma dat eveneens diep in het collectieve geheugen van televisiekijkend Nederland zit. Vervolgens is in september de aandacht dus gericht op Te land, ter zee en in de lucht. De keuze voor dit programma ligt voor de hand: het combineert een uitzonderlijk lange looptijd met een breed publiek dat er warme herinneringen aan bewaart.
De opzet van deze maandelijkse wisseling biedt het museum bovendien de kans om telkens een nieuw publiek aan te spreken. Fans van Wie is de Mol? kwamen in augustus, terwijl in september mensen die herinneringen hebben aan de watervaartuigen en vliegtuigjes van TROS een reden hebben om langs te gaan. Omdat de expositie gratis toegankelijk is, verlaagt Beeld & Geluid ook de drempel voor bezoekers die normaal gesproken niet snel naar een museum stappen.
Een stukje volksvermaak terug in beeld
De expositie rondom Johan Vlemmix en Te land, ter zee en in de lucht raakt aan iets dat in het huidige televisielandschap zelden terugkomt: de kwetsbaarheid en het spontane karakter van amateurdeelnemers met zelfgebouwde creaties. Streamingdiensten en glanzende producties domineren tegenwoordig het aanbod, waardoor programma’s als dit bijna onvoorstelbaar lijken. Toch trokken ze week na week massaal kijkers, juist omdat ze zo dicht bij de alledaagse werkelijkheid stonden. De objecten van Vlemmix herinneren aan die tijd op een tastbare manier.
Bovendien laat de expositie zien dat televisiegeschiedenis niet alleen bestaat uit dure rekwisieten of beroemde decors. Soms is het een eenwieler of een bananenpak dat het verhaal het beste vertelt. De tentoonstelling is tot en met 4 oktober gratis te bezoeken bij Beeld & Geluid op het Mediapark in Hilversum. Wie de kans wil grijpen om een stukje Nederlandse televisiegeschiedenis van dichtbij te zien, doet er verstandig aan om op tijd langs te gaan.
Bronnen en credits
Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl, RTL Boulevard
