De strategische zeestraat Bab al-Mandeb is vrijdag in handen gevallen van de Houthi’s, terwijl de diplomatieke verhoudingen in het Midden-Oosten verder onder druk komen te staan. President Donald Trump onthulde zaterdag tijdens een bezoek aan Dublin dat de Jemenitische beweging de Verenigde Staten persoonlijk heeft benaderd met een opmerkelijk verzoek. Wat er zich achter de schermen afspeelt, schetst een ongekend beeld van de geopolitieke verhoudingen rondom het conflict in Jemen.
Strategische greep op de Rode Zee
De Houthi’s hebben in een bliksemoffensief de controle over de volledige Rode Zeekust van Jemen overgenomen. Daarbij veroverden ze drie strategische eilanden en meerdere kuststeden, waaronder de havenstad Mokka. De inname van Bab al-Mandeb is een cruciale stap, omdat deze nauwe zeestraat de doorgang vormt tussen de Rode Zee en de Golf van Aden. Bovendien voerden de Houthi’s drone- en raketaanvallen uit op oliefaciliteiten in Saudi-Arabië. De militaire opmars gaat daarmee gepaard met directe economische schade aan de Saudische infrastructuur.
De strategische betekenis van Bab al-Mandeb is de afgelopen maanden sterk toegenomen. Dat komt omdat de Straat van Hormuz al geruime tijd geblokkeerd is als gevolg van de oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten. Saudi-Arabië is daardoor voor een groot deel van zijn olie-export afhankelijk geworden van alternatieven via de Rode Zee. De Houthi-verovering treft het koninkrijk dus op een bijzonder kwetsbaar moment.
Trump en het telefoontje vanuit Jemen
Tijdens zijn bezoek aan Ierland deed Donald Trump een onthulling die in diplomatieke kringen de wenkbrauwen deed fronsen. Volgens hem namen de Houthi’s rechtstreeks contact op met Washington. “De Houthi’s hebben ons gebeld en ze willen niet met ons vechten”, zei Trump. “Ze willen niet dat we achter ze aankomen.” De president presenteerde dit niet als een dreigement, maar als een verzoek om Amerikaanse terughoudendheid. Onafhankelijke bevestiging van dit telefoontje is vooralsnog niet beschikbaar.
Het is opvallend dat Trump de uitspraken deed in een toon die eerder ontspannen dan alarmerend klonk. Hij omschreef de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman als een vriend en bevestigde recent met hem gesproken te hebben. Toch was zijn boodschap aan Riyad duidelijk: de VS grijpen vooralsnog niet militair in. Dat staat in scherp contrast met wat Saudi-Arabië de afgelopen dagen heeft gevraagd.
Saudisch verzoek twee keer afgewezen
Volgens de Amerikaanse nieuwssite Axios belde kroonprins Mohammed bin Salman de Amerikaanse president donderdag maar liefst twee keer. Hij vroeg daarbij of Washington bereid was aanvallen op de Houthi’s uit te voeren. Trump zou beide verzoeken hebben geweigerd. De Telegraaf meldde bovendien dat de vredesonderhandelingen tussen Iran en de VS op losse schroeven staan, wat de weigering van Trump in een nog complexer licht plaatst. De geopolitieke druk op Washington neemt daarmee van meerdere kanten toe.
De bewering over de twee telefoongesprekken is uitsluitend gebaseerd op de berichtgeving van Axios en is door het Witte Huis noch door Riyad bevestigd. Toch past het in het bredere patroon van een Saudi-Arabië dat steeds wanhopiger op zoek is naar bondgenoten. Het koninkrijk staat militair en economisch onder grote druk, nu zowel zijn olie-infrastructuur als zijn kustroutes worden bedreigd.
Iran in het vizier van Trump
Trump liet het niet bij uitspraken over de Houthi’s. Hij wees ook naar Iran als vermoedelijke verantwoordelijke voor een luchtaanval op Saudi-Arabië, waarbij een belangrijke oliepijpleiding buiten werking werd gesteld. “Ik denk van wel, waarschijnlijk wel”, zei hij op de vraag of Teheran achter de aanval zat. Het is nadrukkelijk een persoonlijke inschatting van de president, geen officieel vastgesteld feit. Onafhankelijke onderzoekers hebben de verantwoordelijkheid van Iran voor deze specifieke aanval nog niet bevestigd.
De uitspraken van Trump over Iran zijn opmerkelijk, omdat ze haaks staan op de toon van de onderhandelingen die eerder dit jaar werden gevoerd. Bovendien suggereren ze dat Washington wel degelijk een directe link ziet tussen Teheran en de militaire activiteiten van de Houthi’s. Echter, een harde confrontatie met Iran lijkt Trump vooralsnog te vermijden. Dat maakt zijn positie in de regio moeilijker te duiden.
Gevolgen voor de scheepvaart en energiemarkten
De verovering van Bab al-Mandeb heeft directe gevolgen voor de internationale scheepvaart. De zeestraat is een van de drukste maritieme routes ter wereld en verbindt de Rode Zee met de oceaan. Schepen die van de Perzische Golf naar Europa varen, passeren hier normaal gesproken doorheen. De aanwezigheid van de Houthi’s langs deze route verhoogt de risico’s voor commerciële vaart aanzienlijk. Eerder al zorgden Houthi-aanvallen op koopvaardijschepen voor torenhoge verzekeringspremies en omgevaren routes langs Afrika.
Daarnaast raken de ontwikkelingen rechtstreeks aan de energiemarkt. Saudi-Arabië verliest steeds meer controle over zijn exportroutes, terwijl de Houthi’s hun aanvallen op olie-infrastructuur opvoeren. Dat plaatst de wereldwijde oliemarkten in een onzekere positie, zeker nu de Straat van Hormuz al geblokkeerd is en de alternatieve route via de Rode Zee eveneens onder druk staat.
Diplomatieke balancing act voor Washington
Trump bevindt zich in een moeilijk diplomatiek vaarwater. Enerzijds wil hij geen nieuwe militaire inzet in het Midden-Oosten, anderzijds kan hij het zich nauwelijks veroorloven dat zijn bondgenoot Saudi-Arabië verder destabiliseert. De weigering om in te grijpen geeft de Houthi’s de ruimte om hun positie te versterken, terwijl Riyad zich in de steek gelaten voelt. Bovendien staan de vredesgesprekken met Iran onder druk, waardoor de diplomatieke speelruimte voor Washington verder krimpt.
De komende dagen zullen uitwijzen hoe Saudi-Arabië reageert op de afwijzing van zijn verzoeken. Ook is het de vraag of de beweerde communicatie tussen de Houthi’s en Washington enige diplomatieke navolging krijgt. Voorlopig houdt Trump vast aan zijn lijn van niet-ingrijpen, terwijl de situatie rondom de Rode Zee met de dag grimmiger wordt.
Bronnen en credits
Bronnen: Nieuws.nl, Telegraaf.nl
