Mischa Blok noemt de ophef over een omstreden opmerking van Rafael van der Vaart ronduit krankzinnig. De journaliste nam het in het programma The Friday Move openlijk op voor de voormalig international, terwijl Van der Vaart zelf inmiddels publiekelijk excuses heeft aangeboden. Het incident begon na het WK-duel tussen Nederland en Japan, dat eindigde in 2-2, en ontketende een breed maatschappelijk debat over stereotypering en racisme.
Wat zei Van der Vaart precies?
Na de wedstrijd tussen Nederland en Japan verscheen Rafael van der Vaart als analist aan de analysetafel van de NOS. Hij maakte een opmerking over een moment in de slotfase. Verdediger Van de Ven liep bij een corner niet mee met een Japanse speler. Daarover grapte Van der Vaart: “Ze lijken wel op elkaar natuurlijk, dus misschien dacht Van de Ven dat.” Die paar woorden waren genoeg om een storm van kritiek los te maken. Op sociale media en in de media reageerden velen verontwaardigd op de uitspraak.
De opmerking werd door velen als kwetsend of racistisch ervaren, omdat ze een breed generaliserende opvatting over het uiterlijk van Japanse spelers bevatte. Van der Vaart presenteerde het als een grap, maar de reacties lieten zien dat niet iedereen het daarmee eens was. Vervolgens bood de oud-voetballer zijn excuses aan. Hij zei: “Ik begrijp dat sommige mensen mijn woorden kwetsend vonden. Dat betreur ik oprecht. Als ik hiermee mensen heb beledigd, bied ik mijn excuses aan. Dat was nooit mijn bedoeling.”
Blok trekt fel van leer in The Friday Move
Terwijl Van der Vaart zijn excuses al had aangeboden, koos Mischa Blok er juist voor om het debat aan te gaan. In The Friday Move verklaarde ze de ophef niet te begrijpen. “Heel veel Aziaten lijken ook wel op elkaar”, zei ze. Daarmee stelde ze zich inhoudelijk achter de strekking van de gewraakte opmerking, al nuanceerde ze haar eigen woorden iets anders dan de brede verontwaardiging deed.
Blok onderbouwde haar standpunt met persoonlijke ervaringen. Ze vertelde over bezoeken aan Zuid-Korea, waar ze familie heeft. “Als ik in Zuid-Korea ben… Moet je voorstellen: dan ben ik met familie op een druk vliegveld bijvoorbeeld en we zijn elkaar cóntinu kwijt.” Daarna vervolgde ze: “Iedereen heeft zwart haar, iedereen is even groot, iedereen heeft bruine ogen en een beetje dezelfde bouw.” Ze voegde daaraan toe dat ze in de westerse wereld juist veel meer uiterlijke variatie ziet, zoals verschillende haarkleuren.
Eerder al kritiek na uitspraken op NPO Radio 1
Dit is niet de eerste keer dat Mischa Blok soortgelijke uitspraken doet. Ook op NPO Radio 1 maakte ze eerder vergelijkbare opmerkingen over uiterlijke overeenkomsten tussen Aziaten. Die uitspraken leverden haar forse kritiek op, ook vanuit haar eigen gemeenschap. Bovendien leidde het tot zware verwijten in haar richting. “Dan krijg je haat uit je eigen gemeenschap en dan ben ik de fascist. Daar ben ik wel een beetje klaar mee. Bij alles wat je zegt, ben je een fascist”, aldus Blok.
Haar frustratie over wat ze ervaart als overdreven gevoeligheid is daarmee niet nieuw. Toch kiest ze er steeds opnieuw voor om dat standpunt publiekelijk uit te dragen, ook al weet ze dat het haar op felle reacties komt te staan. Dat maakt haar positie in dit debat opmerkelijk: ze is een bekende Nederlander met Aziatische roots die de kritiek op Van der Vaart openlijk van tafel veegt.
Debat over stereotypering laait opnieuw op
De uitspraken van zowel Van der Vaart als Blok raken aan een breed maatschappelijk debat. Critici stellen dat opmerkingen over uiterlijke gelijkenis tussen mensen van een bepaalde etniciteit stereotyperend zijn, ongeacht de intentie. Bovendien wijzen tegenstanders erop dat zulke grappen bijdragen aan een klimaat waarin bepaalde groepen als inwisselbaar worden gezien. Dat gevoel van niet als individu gezien worden, wordt door velen als kwetsend ervaren.
Voorstanders van Bloks redenering brengen daar tegenin dat het benoemen van uiterlijke overeenkomsten geen bewijs van racisme is. Zij wijzen erop dat mensen van alle achtergronden onderlinge gelijkenissen opmerken en benoemen. Het is echter precies die grens, tussen observatie en discriminerende generalisering, die het debat zo beladen maakt. De bronnen in dit bericht leveren geen juridische of wetenschappelijke duiding over waar die grens ligt.
Van der Vaart bood excuses aan, Blok blijft bij haar standpunt
Opvallend is het contrast tussen de twee hoofdpersonen in dit verhaal. Rafael van der Vaart koos voor terugkeer en spijt: hij erkende dat zijn woorden mensen hadden kunnen kwetsen en bood zijn excuses aan. Mischa Blok deed het tegenovergestelde en verdedigde de kern van zijn opmerking publiekelijk. Daarmee is zij in zekere zin verder gegaan dan Van der Vaart zelf bereid was te gaan.
Die tegenstelling maakt de discussie extra opmerkelijk. Van der Vaart trok zijn grap inhoudelijk terug, maar Blok houdt vast aan het idee dat er een kern van waarheid in zit. Dat zorgt ervoor dat het debat doorgaat, ook nadat de direct betrokkene al zijn excuses heeft gemaakt.
Wat volgt er na dit incident?
Het is duidelijk dat dit incident de gemoederen nog niet heeft bedaard. Mischa Blok is door haar uitspraken in The Friday Move nu zelf het middelpunt van de discussie geworden. Haar woorden circuleren op sociale media en halen meerdere entertainmentmedia, waaronder Mediacourant, Weekend en Panorama. De publieke reactie op haar bijdrage aan het debat zal de komende tijd ongetwijfeld aanhouden. Voor Van der Vaart lijkt het hoofdstuk voorlopig gesloten, nu hij zijn excuses heeft aangeboden. Voor Blok begint het echter pas.
Bronnen en credits
Bronnen: Mediacourant, Panorama.nl, Weekend
