In een nieuwe aflevering van zijn RTL 5-programma Ewout spreekt Ewout Genemans in een tbs-kliniek een man van 67 jaar die vertelt over het misdrijf waarvoor hij er verblijft. Het slachtoffer was volgens de man vijftien jaar lang zijn beste vriend. De ontmoeting vindt plaats tijdens een bezoek van enkele dagen aan tbs-kliniek Mesdag in Groningen, waar Genemans patiënten en medewerkers spreekt.
Een kijkje achter de muren van Mesdag
Genemans wil in de aflevering een beter beeld krijgen van de mensen die in de kliniek vastzitten en van de mensen die er werken. Een tbs-kliniek heet officieel een forensisch psychiatrisch centrum, afgekort FPC. Het is een beveiligde behandelkliniek voor mensen die een ernstig strafbaar feit pleegden vanuit een psychische stoornis of een verstandelijke beperking.
Mensen komen er na hun gevangenisstraf binnen, omdat de rechter hun een behandeling oplegt. Die kiest voor terbeschikkingstelling om de samenleving te beschermen en de dader te behandelen. De afdelingen in Mesdag zijn ingericht op de behoeften van de patiënten, zodat hun traject zo goed mogelijk verloopt.
Zes fases richting de samenleving
Patiënten doorlopen in Mesdag zes fases. Die moeten hen dichter bij een terugkeer in de maatschappij brengen. Hoe snel iemand door het traject gaat, hangt af van zijn toestand en van zijn meewerking. Genemans krijgt in de aflevering een kijkje in het dagelijks leven van de kliniek en spreekt meerdere medewerkers en patiënten.
Genemans is bekend van programma’s waarin hij plekken bezoekt waar de meeste mensen liever niet komen, zoals gevangenissen en klinieken. Eerder bracht hij ook een boek uit onder de titel ‘Ewout’.
Een afdeling voor extreem vluchtgevaarlijke patiënten
Een van de eerste patiënten die Genemans ontmoet, zit op een speciaal beveiligde afdeling voor extreem vluchtgevaarlijke patiënten. Hij stelt zich voor als Nobody. Hoe lang hij er al zit, weet hij naar eigen zeggen niet. Wel maakt hij duidelijk dat hij niet graag in de kliniek is: ‘Het is hier saai. Geen actie.’ Ook over de hulp is hij negatief. ‘Ze liegen alles bij elkaar, die psychiaters’, zegt hij.
De man is ontoerekeningsvatbaar verklaard en kan niet met andere patiënten in één ruimte verblijven. Na een kopje koffie en wat brood wordt hij daarom weer naar zijn kamer gebracht. Genemans vraagt daarna aan de sociotherapeut die bij het gesprek aanwezig was of dit werk intensief is. ‘Het is zeker intensief’, antwoordt die. ‘Je moet constant schakelen. Wat wordt er bedoeld? Waar moet je op ingaan?’
Doorstroomafdeling: waar de behandeling begint
De doorstroomafdelingen zijn de plekken waar de kern van de behandeling begint, nadat patiënten zijn gediagnosticeerd en er een plan is opgesteld. Ze zijn ingericht om een veilige omgeving te creëren waarin mensen zich prettig voelen en dus ook behandeld willen worden.
Genemans luncht er mee met een aantal patiënten. Een van hen nodigt hem uit om zijn kamer te bekijken. Daar ontstaat het gesprek met de man van 67.
‘Dat was mijn beste maat, vijftien jaar lang’
Genemans zegt dat hij zich kan voorstellen dat de man niet had verwacht op 67-jarige leeftijd in de kliniek te zitten. ‘Nee, maar om vooruit te komen, denk ik: ik moet meewerken’, antwoordt de man. ‘Voor datgene wat ik gedaan heb, ben ik te zwaar gestraft.’ Op de vraag waarvoor hij is veroordeeld, zegt hij: ‘Ik heb een pedofiel om het leven gebracht. Doodgeschoten. Dat was mijn beste maat, vijftien jaar lang.’ Dat het slachtoffer pedofiel was, is alleen zijn eigen bewering.
Genemans vraagt of hij er spijt van heeft. ‘Nou, het had misschien op een andere manier gekund’, zegt de man. Waarom hij tbs kreeg opgelegd, verklaart hij met zijn jeugd. ‘Ik ben in mijn jeugd veel misbruikt. Ik ben uit huis geplaatst en vervolgens nog meer misbruikt.’ Op de vraag of hij zelf ooit had gedacht iemand te kunnen doden, antwoordt hij ontkennend.
Hoe betrouwbaar is het verhaal van een patiënt?
Na zulke gesprekken worstelt Genemans met een vraag. ‘Ik spreek soms met patiënten die dan een verhaal vertellen, waar ik naar luister, maar dan weet ik niet helemaal of dat wat zij zeggen ook helemaal klopt of niet’, zegt hij tegen GZ-psycholoog Lisette. Hij vraagt haar of zij dat ook heeft.
Haar antwoord: ‘Omdat deze mensen zo zijn beschadigd in hun emotionele ontwikkeling tijdens hun jeugd, vinden zij het vaak moeilijk om de waarheid uit te spreken. Dat is vaak nog in ontwikkeling.’
De uitstroomafdeling: ‘Je geeft mensen een perspectief’
Aan het einde van het traject staat de uitstroomafdeling. ‘Hier hebben de patiënten wel echt naartoe geleefd’, zegt sociotherapeut Pascal. ‘Dit is de mooiste fase om in te werken. Je ziet iedereen naar buiten gaan en werk krijgen.’ Patiënten proberen er hun eigen tijd in te vullen, wat volgens hem soms moeilijk is. ‘Maar het is wel mooi om iemand naar een eigen plek te zien gaan. Je geeft mensen een perspectief.’
Een tbs-behandeling eindigt pas wanneer deskundigen en de rechter oordelen dat het risico op herhaling voldoende is afgenomen.
Onbegeleid verlof en een eigen appartement
Een patiënt op deze afdeling mag onbegeleid verlof opnemen en dus een paar uur naar buiten. Genemans gaat mee. Op zijn vraag hoe de eerste keer zonder begeleiding was, antwoordt de man: ‘Ja raar, want ik wist even niet hoe en wat.’ Hij vertelt dat de begeleiding altijd meeging. ‘Dan denk ik toch: wat als het misgaat? Ik zou een terugval kunnen krijgen, ik zou weg kunnen gaan of in paniek kunnen raken. Met het personeel voel ik me altijd veilig.’
Veel patiënten hebben een beeld van hun toekomst. ‘Ik wil een eigen appartementje en misschien dat ik weer in het groen wil werken’, zegt de man. ‘Ik wens je een heel goede toekomst’, zegt Genemans, terwijl ze elkaar de hand schudden. De man is optimistisch: ‘Dat komt wel goed.’
Wanneer is de aflevering te zien?
‘Ewout’ is elke woensdag om 20.30 uur te zien op RTL 5 en te streamen via Videoland.
Bronnen en credits
Bronnen: LINDA., RTL Boulevard, podscan.fm, fondsslachtofferhulp.nl, nl.wikipedia.org
