Roosters en werkdruk leiden tot wekelijkse busstaking: ‘Het ziekteverzuim in het streekvervoer is al hoog’

Buschauffeurs en machinisten in het streekvervoer leggen tot kerst één dag per week het werk neer. Dat melden de vakbonden FNV en CNV. De eerste stakingsdag is komende woensdag en duurt de hele dag. De wekelijkse acties zijn een gevolg van vastgelopen onderhandelingen over een nieuwe cao openbaar vervoer.

Centraal in het conflict staan de roosters, de werkdruk en de gezondheid van het personeel. De vakbonden hadden de werkgevers een ultimatum gesteld, maar daar is niet aan voldaan. Ze hadden bovendien al gedreigd met een wekelijkse staking en zetten dat dreigement nu door. De werkgevers zeggen een eerlijk voorstel te hebben gedaan.

Wat de vakbonden op tafel willen krijgen

De bonden willen onder meer afspraken over minder werkdruk, een ouderenregeling en een loonsverhoging. FNV zet volgens eigen zeggen in op een loonsverhoging van 6 procent, zodat werknemers hun koopkracht behouden. De werkgevers zien dat niet zitten. Daarnaast wil FNV een regeling voor een vierdaagse werkweek voor werknemers onder de vijftig jaar.

Ook wil FNV afspraken over duurzame inzetbaarheid en gelijke arbeidsvoorwaarden voor uitzendkrachten. De bond eist dat alle voorstellen van de werkgevers van tafel gaan. Volgens FNV zet de werkgeverskant de inkomenszekerheid en de regelingen voor oudere werknemers onder druk. Dat vormt voor de bond een belangrijke reden om niet verder te praten over het huidige pakket.

Roosters die steeds korter van tevoren bekend zijn

Een belangrijk twistpunt is het moment waarop werknemers hun rooster horen. Volgens FNV-bestuurder Marijn van der Gaag is het rooster nu ongeveer acht dagen van tevoren bekend. De werkgevers willen dat verkorten naar vier dagen of nog minder. ‘Dat legt een enorm beslag op de privé-werkbalans’, zegt hij.

CNV-onderhandelaar Niels Rook noemt meer punten die voor zijn bond onacceptabel zijn. Volgens hem willen de werkgevers de loondoorbetaling bij ziekte omlaag brengen, meer onbetaalde pauzes in de roosters opnemen en roosterwijzigingen nog korter van tevoren doorvoeren. Volgens de vakbonden willen de werkgevers nóg meer druk op de roosters zetten.

Gezond kunnen blijven werken

FNV begrijpt dat de staking reizigers raakt. ‘We weten hoe afhankelijk mensen zijn van het streekvervoer. Een staking is voor ons dan ook een zwaar middel en dat doen we niet zomaar’, zegt Van der Gaag. Toch ziet hij ook een belang voor passagiers bij personeel dat het werk gezond kan volhouden.

‘Het ziekteverzuim in het streekvervoer is al hoog’, stelt Van der Gaag. ‘De druk verder opvoeren lost niets op en brengt betrouwbaar openbaar vervoer juist verder uit zicht.’ CNV wil gezondere, sociale roosters met meer regelmaat en een betere werk-privébalans. ‘We trekken nu een duidelijke streep’, zegt de bond.

Ultimatum verlopen, werkgevers houden vast aan hun voorstel

De Vereniging Werkgevers Openbaar Vervoer liet eerder weten acties te betreuren. De vereniging stelt dat er ‘een eerlijk voorstel’ op tafel lag. De cao-onderhandelingen liepen volgens de vakbonden vast na acht overlegrondes. Daarna volgde het ultimatum dat de bonden de werkgevers stelden, waar niet aan is voldaan.

De vakbonden zien het aanbod anders dan de werkgevers. ‘Wij hebben de werkgevers een duidelijke kans gegeven om weer aan tafel te gaan. Die kans pakken ze niet’, zegt Van der Gaag. Volgens hem kiezen de werkgevers ervoor vast te houden aan een ‘enorm pakket aan verslechteringen’. ‘Dan blijft ons niets anders over dan actievoeren.’

Volgende stakingsdagen blijven geheim

Op welke dag de volgende acties plaatsvinden, maken de vakbonden pas later bekend. Zo willen ze voorkomen dat de werkgevers zich kunnen voorbereiden. ‘We laten de acties niet saboteren door werkgevers die op het laatste moment noodroosters gaan maken’, zegt Rook. Reizigers weten dus niet vooraf welke dag volgt.

De precieze gevolgen voor het vervoer op woensdag zijn nog niet duidelijk. Bij eerdere stakingen reden in sommige regio’s wel enkele bussen, omdat een deel van de chauffeurs gewoon aan het werk ging. Hoeveel bussen en trams er woensdag precies uitvallen, blijft daarom voorlopig onzeker.

Een cao voor ongeveer 13.000 werknemers

De cao openbaar vervoer geldt voor alle werknemers in het stads- en streekvervoer, met uitzondering van het stadsvervoer in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. Het gaat om ongeveer 13.000 werknemers, vooral buschauffeurs. Ook kantoorpersoneel valt onder de cao en dus onder de staking. De NS heeft een andere cao.

De oude cao is eind juni verlopen. Sindsdien werken de werknemers zonder nieuwe afspraken. Onder de werkgevers vallen onder meer Arriva, EBS, Qbuzz en Keolis. In de provincie Utrecht gaat het onder meer om Transdev en Keolis, die samen onder de naam U-OV het openbaar vervoer verzorgen.

Van Brabant tot Zuid-Holland

De landelijke staking raakt het streekvervoer in meerdere regio’s. In Brabant gaat het onder meer om werknemers van Arriva, EBS, Qbuzz en Hermes. In Zuid-Holland betreft het onder meer EBS rond Den Haag en Qbuzz in de regio’s Leiden, de Bollenstreek, Alphen aan den Rijn en Gouda.

Ook RET valt onder de cao, met busvervoer in onder meer Delft, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp en Zoetermeer. Het stadsvervoer van HTM in Den Haag en GVB in Amsterdam valt buiten de staking. Connexxion, dat Haarlem, Amstelveen en de Bollenstreek met Amsterdam verbindt, valt er wel onder, evenals EBS ten noorden van Amsterdam.

Wekelijkse acties tot aan kerst

De vakbonden maakten de plannen vrijdag bekend. Tot kerst volgt elke week één stakingsdag, waarvan alleen de eerste, komende woensdag, vaststaat. Voor veel reizigers betekent dat structurele onzekerheid. Zij moeten rekening houden met uitval op dagen die pas kort van tevoren bekend worden.

De standpunten liggen ver uit elkaar. De werkgevers houden vast aan hun voorstel, de bonden willen onder meer minder werkdruk, een ouderenregeling en meer loon. Zolang beide partijen niet terug aan tafel gaan, houden de acties aan. De werknemers leggen woensdag voor het eerst het werk neer.