Een gewone dinsdagochtend op de Oirschotse Heide kreeg een verrassende wending toen Jos Willems iets zwarts zag glinsteren in een slootje langs zijn wandelpad. Wat hij uit het water trok, bleek een oefenversie van een antitankwapen te zijn, ruim een meter lang en bijna dertien kilo zwaar. Niet de wandelaar raakte in paniek, maar de vraag die overblijft is eerder: hoe verloor Defensie zo’n opvallend stuk materieel zonder het direct te merken?
Al jaren vertrouwd op de heide
De 71-jarige Willems uit Best wandelt al jaren regelmatig over de Oirschotse Heide, die grenst aan een oefenterrein van Defensie. Hij is er inmiddels aan gewend dat hij militaire restanten tegenkomt. Lege kogelhulzen, een vergeten zaklamp, her en der wat militair afval. Zo bijzonder vindt hij dat niet meer. De hulzen spaart hij zelfs zorgvuldig op. Zodra hij er genoeg heeft, levert hij ze in bij de ijzerhandel en gebruikt hij de opbrengst om uit eten te gaan. Een praktisch systeem, recht voor zijn raap.
Toch was de vondst van afgelopen dinsdag van een heel andere orde. Wandelend langs een slootje zag Willems iets zwarts glinsteren tussen gevallen blad en water. Hij pakte het op, voelde meteen het gewicht en realiseerde zich dat dit geen hulze of zaklamp was. Eenmaal schoongemaakt en uit het water bleek het om een voorwerp te gaan dat hij nog nooit eerder op de hei had gevonden. Met een vizier er nog op. Willems liet zich niet uit het veld slaan. „Ik vind van alles op die hei”, zei hij later, „maar dit is wel het topstuk, hoor.”
Dertien kilo om de nek
Dat Willems het wapen meenam, was geen impulsieve beslissing. Hij wist precies wat hij zou doen: het wapen inleveren bij de wacht van het nabijgelegen oefenterrein. Hij hing het zware voorwerp om zijn nek en liep vervolgens een paar kilometer richting de verharde weg. Bang was hij niet. „Ik ben van alle hendeltjes afgebleven”, vertelde hij nuchter. Die nuchtere benadering typeert de man. Willems handelde verantwoordelijk, zonder dramatiek.
Eens bij zijn auto aangekomen, trof hij toevallig een andere voorbijganger die een verloren militaire scooter had gevonden. De militaire politie was al onderweg om die scooter op te halen. Willems besloot te wachten totdat zij er waren, zodat hij zijn vondst gelijk kon overdragen. Het liep allemaal opvallend soepel. „Ze leken het niet erg spannend te vinden”, zei hij achteraf. „Ze namen het gewoon aan en legden ‘m achterin de wagen. En dat was het dan. Ik vond het zelf wel bijzonder.”
Een Panzerfaust 3, maar dan nep
De kalmte van de militaire politie had een simpele verklaring. Het gevonden wapen was geen echt wapen. Een woordvoerder van Defensie bevestigde dat het om een oefenversie van de Panzerfaust 3 gaat. „Het ziet er echt uit, maar het kan geen schade aanrichten”, aldus de woordvoerder. „We oefenen hiermee.” De Panzerfaust 3 is in zijn echte vorm een draagbaar antitankwapen, dat munitie kan afvuren tot maximaal zeshonderd meter afstand. Het wapen is bovendien krachtig genoeg om tanks, pantservoertuigen, bunkers en stilhangende helikopters uit te schakelen. De oefenversie ziet er van buiten hetzelfde uit, maar kan dus geen enkel gevaar opleveren.
Daardoor kon Willems het wapen zo rustig oppakken, om zijn nek hangen en een paar kilometer mee lopen. Had het een echt exemplaar geweest, was de situatie uiteraard een stuk gevaarlijker geweest. Bovendien benadrukt Defensie dat het materieel bewust is ontworpen om realistische trainingen mogelijk te maken. De oefenversies lijken zo sterk op het echte wapen dat militairen er volledig mee kunnen trainen.
Hoe verloor Defensie het wapen?
De logische vraag is hoe een oefenwapen van meer dan een meter lang en bijna dertien kilo zwaar onopgemerkt in een sloot kon belanden. Defensie geeft daarvoor een verklaring. Tijdens oefeningen leggen militairen soms tijdelijk materieel neer wanneer zij een onderdeel van de training zonder dat wapen uitvoeren. Daarna halen zij het wapen weer op. Op het moment dat Willems zijn vondst deed, was Defensie nog aan het oefenen op de Oirschotse Heide. Het wapen lag er dus nog, in afwachting van ophaling. „Het is niet ongebruikelijk dat we tijdens een oefening wapens laten liggen als we tussendoor wat anders zonder het wapen oefenen”, legde de woordvoerder uit. Dat het in een sloot eindigde, behoort daarmee waarschijnlijk tot de categorie onbedoeld toeval.
Burger handelde precies goed
Het optreden van Jos Willems verdient een kanttekening in positieve zin. Hij raapte het wapen niet op om het mee naar huis te nemen, liet het niet liggen en ging ook niet in paniek. Hij handelde doelgericht en verantwoordelijk door het zo snel mogelijk in te leveren bij de bevoegde instantie. Dat is precies wat Defensie in zulke situaties van burgers verwacht. Tegelijkertijd roept de vondst een bredere vraag op over de opvolging van achtergelaten oefenmaterieel op terreinen die ook voor wandelaars toegankelijk zijn.
De Oirschotse Heide is geen afgesloten militair gebied. Burgers kunnen er vrij wandelen, ook op plekken die dicht bij het oefenterrein liggen. De kans dat iemand een verloren oefenwapen tegenkomt, is dus reëel, zo bewijst de vondst van Willems. Dat hij daarmee op een verantwoorde manier omging, nam de ongemakkelijke vraag weg: wat als iemand anders het had gevonden, iemand die minder bekend is met de omgeving of minder bedachtzaam had gehandeld?
Oefenwapen terug bij eigenaar
Het oefenwapen is inmiddels terug bij Defensie. De militaire politie nam het in ontvangst op de dag van de vondst en vervoerde het af. Voor Jos Willems zit het avontuur erop. Hij wandelt ongetwijfeld binnenkort weer over de Oirschotse Heide, op zoek naar de volgende vondst. Of het opnieuw een topstuk wordt, is de vraag. Zijn kogelhulzen levert hij in bij de ijzerhandel voor een avondje uit eten. Een Panzerfaust 3, nep of niet, past niet in dat systeem. Maar het verhaal heeft hij er gratis bij.
Bronnen en credits
Bronnen: NOS, Omroepbrabant.nl
