Ze stonden zaterdag nog tussen de feestende menigte in Berlijn. Dinsdagavond stonden ze op een podium in Amsterdam, voor een grote menigte die zwijgend luisterde. Twee Nederlands-Duitse influencers die de dodelijke aanslag op de Pride in Berlijn met eigen ogen meemaakten, hielden een toespraak bij het Homomonument in Amsterdam. Hun aanwezigheid gaf de herdenking een bijzonder persoonlijk en indringend karakter.
Aanslag treft feestende menigte in Berlijn
Zaterdagavond, 25 juli, reed een bestelbus in op bezoekers van de Pride in Berlijn. Daarbij kwam een Poolse vrouw om het leven. Volgens de NOS raakten bovendien 29 andere mensen gewond. De vermoedelijke dader, een 21-jarige man, sloeg na de aanslag op de vlucht. Hij werd kort daarna tijdens een politieoperatie gedood. De Duitse autoriteiten gaan ervan uit dat de aanslag een islamistische terreurdaad was. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Dobrindt zei eerder dat alles op dat motief wijst, al loopt het onderzoek nog.
De aanslag trof de lhbti-gemeenschap op een moment van grote saamhorigheid. Berlijn vierde zijn Pride, een jaarlijks evenement dat voor velen een symbool is van vrijheid en acceptatie. Juist daarom was de schok enorm, ook ver buiten de Duitse grenzen. In Nederland reageerden mensen direct. Vanaf zondag 26 juli konden bezoekers al bloemen en kaarsen neerleggen bij het Homomonument op het Westermarkt in Amsterdam. Dat werd volop gedaan.
Honderden tot duizenden mensen verzamelen zich
Dinsdagavond groeide de bijeenkomst bij het Homomonument snel. De NOS meldde om 18.04 uur dat zeker 300 mensen aanwezig waren. Nieuws.nl berichtte bijna een uur later dat het aantal was gegroeid tot enkele duizenden. Over het definitieve eindcijfer zijn de berichten tegenstrijdig, maar duidelijk is dat de opkomst groot was. Regenboogvlaggen wapperden boven de menigte. De sfeer was rustig en ingetogen, aldus een NOS-verslaggever ter plaatse.
Burgemeester Femke Halsema sprak de aanwezigen toe, net als Myrtille Danse, voorzitter van belangenorganisatie COC. Maar de meest persoonlijke bijdrage kwam van de twee Nederlands-Duitse influencers, die zaterdag zelf aanwezig waren bij de aanslag in Berlijn. Hun ooggetuigenverslagen gaven gezicht aan de tragedie die voor velen nog ver weg voelde. Namen van de twee influencers werden door de beschikbare bronnen niet vermeld.
WorldPride als pijnlijk contrast
De timing van de herdenking is opmerkelijk. Amsterdam is momenteel gastheer van WorldPride, omschreven als het grootste lhbti-evenement in de geschiedenis van de stad. Tienduizenden bezoekers uit de hele wereld zijn afgereisd naar de Nederlandse hoofdstad voor dit feest van zichtbaarheid en gelijkwaardigheid. Juist daardoor waren veel leden van de regenbooggemeenschap beschikbaar om dinsdagavond naar het Homomonument te komen. Dat gaf de bijeenkomst een extra dimensie: de vreugde van WorldPride en het verdriet om Berlijn stonden letterlijk naast elkaar.
Bovendien zorgt de aanwezigheid van zoveel internationale bezoekers ervoor dat de solidariteitsbetuiging in Amsterdam weerklank vindt ver buiten Nederland. De boodschap die burgemeester Halsema en COC-voorzitter Danse uitdragen, bereikt daarmee ook gemeenschappen elders in Europa en de wereld. Dat maakt deze herdenking meer dan een lokale bijeenkomst.
Herdenking verspreidt zich door Nederland
Amsterdam staat niet alleen. Ook in andere Nederlandse steden kwamen mensen dinsdagavond bijeen. Bij het stadhuis van Arnhem verzamelden zich mensen om de slachtoffers te herdenken en de lhbti-gemeenschap te steunen. Organisatoren riepen iedereen op kaarsen en bloemen mee te nemen als teken van medeleven met de slachtoffers en hun nabestaanden.
Woensdag 29 juli volgt bovendien een bijeenkomst in Utrecht. Vanaf 19.30 uur komen mensen samen op het Domplein. Daarbij wordt een minuut stilte gehouden. Burgemeester Sharon Dijksma zal volgens de organisatie ook het woord nemen. Zo ontstaat er een keten van herdenkingen die Nederland van noord tot zuid doorkruist.
Duiding: aanval op een symbool van vrijheid
De aanslag in Berlijn raakt een gevoelige snaar, omdat hij gericht was op een evenement dat voor de lhbti-gemeenschap wereldwijd symbool staat. Pride-evenementen zijn historisch geworteld in de strijd voor burgerrechten en erkenning. Een aanval daarop voelt voor veel mensen als meer dan geweld tegen individuen. Daarom is de reactie in Nederland en elders zo breed en zo snel op gang gekomen.
Tegelijkertijd benadrukken organisatoren en sprekers dat de gemeenschap zich niet laat wegjagen. De keuze om ondanks de aanslag door te gaan met WorldPride in Amsterdam, en tegelijkertijd ruimte te maken voor rouw en herdenking, is op zichzelf al een statement. Veiligheidsmaatregelen rondom de evenementen zijn aangescherpt, maar het programma loopt door.
Onderzoek in Berlijn gaat verder
Terwijl Nederland herdenkt, werken de Duitse autoriteiten verder aan het onderzoek naar de aanslag. Het motief wordt als islamistisch bestempeld, al is dat oordeel vooralsnog gebaseerd op de eerste bevindingen. De vermoedelijke dader werd gedood en kan dus niet meer worden verhoord. Dat bemoeilijkt het vaststellen van zijn exacte beweegredenen en eventuele contacten. Of hij alleen handelde of deel uitmaakte van een groter netwerk, is een van de vragen die onderzoekers nog moeten beantwoorden.
Voor de nabestaanden van de omgekomen Poolse vrouw en de tientallen gewonden staat het onderzoek echter op de achtergrond. Zij verwerken een verlies en trauma dat zich niet laat vatten in politieke categorieën. De bloemen en kaarsen bij het Homomonument in Amsterdam zijn in de eerste plaats voor hen bedoeld, als blijk van menselijke verbondenheid over landsgrenzen heen.
Bronnen en credits
Bronnen: Ditjes & Datjes, NOS, Nieuws.nl
