Terrorismewaakhond ziet dreigingslandschap verschuiven: ‘Reële kans op aanslag blijft bestaan’

Het dreigingsniveau voor terrorisme in Nederland is niet gedaald, en de kans op een aanslag blijft reëel. Dat concludeert de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, kortweg de NCTV, in een nieuwe beoordeling van het veiligheidslandschap. Opvallender dan het gelijkblijvende niveau is echter wat de coördinator er nadrukkelijk aan toevoegt: de zorgen over nihilistisch geweld nemen toe, en dat vraagt om serieuze aandacht.

Een dreigingslandschap in beweging

Decennialang gold het jihadisme als de dominante terroristische dreiging in westerse landen, ook in Nederland. Aanslagen geïnspireerd door extremistische islamitische ideologieën beheersten het veiligheidsbeleid en de openbare discussie. Dat beeld is niet verdwenen. Volgens de NCTV komt de terroristische dreiging nog steeds voor een belangrijk deel uit jihadistische hoek. Toch verschuift het landschap langzaam, en die verschuiving baart de veiligheidsautoriteiten steeds meer zorgen.

Naast bekende vormen van extremistisch geweld ziet de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid een andere tendens opkomen. Die tendens is lastiger te vatten in traditionele categorieën van terrorisme, en dat maakt haar juist zo verontrustend. Het gaat om een type geweld dat niet voortkomt uit politieke of religieuze ideologie, maar uit iets veel grondleggenders: een radicale afkeer van de mensheid als geheel.

Wat is nihilistisch geweld precies

Nihilistisch geweld is geweld omwille van het geweld zelf. Er is geen politieke boodschap, geen religieuze motivatie en geen maatschappelijk doel dat de dader wil bereiken. De drijfveer is een diepe, allesoverheersende haat tegen de mensheid. Dat maakt dit fenomeen moeilijk te begrijpen vanuit conventionele terrorismebestrijding, die doorgaans vertrekt vanuit het analyseren van ideologieën, netwerken en radicalisering via herkenbare kanalen.

Bovendien is nihilistisch geweld notoir moeilijk te voorspellen. Daders laten niet altijd sporen achter in de vorm van manifesten, contacten met extremistische groepen of zichtbare radicalisering. Daarom waarschuwt de NCTV uitdrukkelijk voor de groeiende zorgen rond dit verschijnsel. De coördinator benadrukt dat het een fenomeen is dat aandacht verdient in het bredere veiligheidsbeleid van Nederland.

Dreigingsniveau ongewijzigd, maar niet geruststellend

Het formele dreigingsniveau voor terrorisme in Nederland blijft op dit moment ongewijzigd. Dat klinkt geruststellend, maar dat is het maar ten dele. Een gelijkblijvend niveau betekent niet dat de dreiging is afgenomen. Het betekent dat de NCTV de situatie op vergelijkbaar niveau inschat als voorheen, terwijl de reële kans op een aanslag op Nederlands grondgebied aanwezig blijft. Burgers en beleidsmakers mogen dat niet als een vrijbrief voor zorgeloosheid opvatten.

Bovendien onderstreept het feit dat de coördinator nu specifiek aandacht vraagt voor nihilistisch geweld, dat er intern wél veranderingen worden waargenomen in het dreigingslandschap. Het totaalplaatje verandert dus, ook als het formele niveau gelijkblijft. Daarin schuilt een wezenlijke boodschap van de NCTV aan de samenleving en aan beleidsmakers.

Gevolgen voor het veiligheidsbeleid

De waarschuwing van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid heeft directe gevolgen voor hoe Nederland kijkt naar preventie en handhaving. Traditionele methoden van radicalisering-signalering richten zich op herkenbare patronen: contact met extremistische organisaties, het verspreiden van haatboodschappen of het uitreizen naar conflictgebieden. Bij nihilistisch geweld ontbreken die patronen vaak volledig, of zijn ze veel minder zichtbaar.

Dat stelt overheden, veiligheidsdiensten en gemeenten voor een lastige opgave. Hoe signaleer je iemand die geen ideologie aanhangt, geen netwerk heeft en geen zichtbare aanwijzingen geeft? Deskundigen wijzen erop dat mentale gezondheid, sociale isolatie en online gemeenschappen een grotere rol kunnen spelen bij dit type geweld. Echter mogen die factoren op zichzelf niet tot stigmatisering leiden. De uitdaging is juist om gerichte en proportionele maatregelen te ontwikkelen.

Maatschappelijke alertheid centraal

De berichtgeving van de NCTV is niet alleen een signaal aan beleidsmakers, maar ook aan de bredere samenleving. Nederland kent een lange traditie van open democratische waarden, maar ook van nuchter omgaan met veiligheidsdreigingen. Die combinatie is juist nu waardevol. Burgers hoeven niet in angst te leven, maar moeten wel alert blijven op signalen in hun omgeving die op isolatie, extreemgewelddadige fantasieën of diepe mensenhaat wijzen.

Daarnaast speelt de publieke discussie een rol. Door nihilistisch geweld openlijk te benoemen, maakt de NCTV het bespreekbaar. Dat is een bewuste keuze. Transparantie over dreigingen helpt het publiek om realistisch en waakzaam te zijn, zonder te vervallen in paniek of in een gevoel van machteloosheid. Vervolgens is het aan politiek en veiligheidsdiensten om concrete vervolgstappen te zetten.

Wat nu verwacht mag worden

De publicatie van de NCTV markeert een moment in de voortdurende evaluatie van het Nederlandse veiligheidsbeleid. Het is aannemelijk dat de komende periode meer aandacht zal gaan naar onderzoek naar nihilistisch geweld, de ontwikkeling van nieuwe signaleringsinstrumenten en mogelijk aanpassingen in de samenwerking tussen gemeenten, zorginstanties en veiligheidsdiensten. Hoewel concrete beleidsmaatregelen op basis van de beschikbare informatie niet bevestigd kunnen worden, geeft de toon van de waarschuwing aan dat de NCTV dit niet als een marginaal verschijnsel beschouwt. Het dreigingsniveau blijft hoog, het landschap verandert, en Nederland staat voor de opgave om daar tijdig op in te spelen.