Publieke omroep hertekent zichzelf ingrijpend: ‘Verschillen vervagen niet, maar versterken’

KRO-NCRV, Omroep MAX en WNL gaan samen één omroephuis vormen. Die intentie spraken de drie omroepen woensdag officieel uit, tijdens een bijeenkomst in het gebouw van BNNVARA in Hilversum. Daarmee zet het publieke omroepbestel een volgende, ingrijpende stap in een grootschalige reorganisatie die het Nederlandse medialandschap voorgoed verandert.

Bijeenkomst als startschot

De aankondiging volgde op een reeks bestuurlijke gesprekken die, volgens de omroepen zelf, “positief en constructief zijn verlopen”. Die gesprekken gaven voldoende vertrouwen om de intentie formeel kenbaar te maken. Echter, een definitieve deal is het nog niet. Aan de beoogde samenwerking zijn nog een aantal voorwaarden verbonden, die de komende periode verder worden uitgewerkt. Daarna gaat het plan naar de ledenraden en raden van toezicht van de drie betrokken omroepen.

De bijeenkomst vond woensdag plaats in het gebouw van BNNVARA, waar meerdere omroepbesturen samenkwamen om hun toekomstplannen te bespreken. Dat juist dit pand als locatie diende, is veelzeggend: ook BNNVARA zelf maakte bekend de intentie te hebben om samen met Omroep ZWART een eigen omroephuis te vormen. Hilversum bruiste woensdag van het nieuws.

Drie namen, één dak

Een van de opvallendste aspecten van de samenwerking is dat de drie omroepnamen gewoon blijven bestaan. KRO-NCRV, Omroep MAX en WNL behouden elk hun eigen identiteit, ook als ze onder één dak opereren. In een persbericht formuleerden de omroepen het zo: “De drie omroepnamen zullen uiteraard blijven bestaan. Tegelijkertijd delen de omroepen de ambitie om doelmatig samen te werken en elkaar te versterken waar mogelijk.”

Bovendien benadrukt het persbericht nadrukkelijk dat de eigenheid van elke omroep centraal staat. “Een omroephuis waarin verschillen niet vervagen, maar elkaar juist versterken”, klinkt het. Daarnaast blijft er binnen het nieuwe huis ruimte om de betrokkenheid van de afzonderlijke verenigingen naar eigen inzicht vorm te geven. Welke naam het gezamenlijke omroephuis krijgt, is vooralsnog niet bekendgemaakt.

Onderdeel van een groter plan

De samenwerking tussen KRO-NCRV, Omroep MAX en WNL staat niet op zichzelf. Volgens het College van Omroepen (CvO) is hiermee een “belangrijke stap” gezet in de hervorming van het omroepbestel. Het hervormingsplan voorziet in de oprichting van vier omroephuizen en één taakorganisatie. De beoogde einddatum voor die transitie is 2029.

Andere omroepen liepen al eerder uit de startblokken. Zo maakten EO, VPRO en HUMAN al bekend samen te willen gaan. Ook AVROTROS en PowNed spraken eerder hun intentie uit tot samenwerking. De NOS en NTR koersen bovendien op een fusie tot één taakorganisatie. Het bredere plaatje begint daarmee steeds duidelijker te worden.

Ongehoord Nederland blijft buiten de boot

Eén omroep valt opvallend genoeg buiten alle plannen: Ongehoord Nederland (ON!). Het College van Omroepen liet woensdag weten dat de overige omroepen gezamenlijk tot de conclusie zijn gekomen dat aansluiting van ON! bij een van de vier omroephuizen “zowel inhoudelijk als op het gebied van governance niet passend is”. Wat er precies met Ongehoord Nederland gaat gebeuren, is daarmee nog onduidelijk.

Vervolgens werpt dat de vraag op hoe de toekomst van ON! eruitziet binnen een hervormd bestel. Vooralsnog geeft geen van de betrokken partijen daar een concreet antwoord op. Het CvO laat de kwestie daarmee voorlopig in het midden.

Bezuinigingen als drijvende kracht

De hervormingen van het omroepbestel vinden niet in een vacuüm plaats. Het kabinet legt de publieke omroep al enige tijd financieel onder druk. Verschillende omroepen hebben daarom al ingrijpende keuzes gemaakt om kosten te besparen. Zo kondigde BNNVARA eerder aan te stoppen met populaire programma’s als Kassa en First Dates vanwege bezuinigingen. Die programma’s verdwijnen vanaf 2027 van de buis.

Bovendien liet BNNVARA al eerder het programma Van Roosmalen & Groenteman vallen, eveneens als gevolg van de financiële druk. De vorming van omroephuizen past in die logica: door krachten te bundelen kunnen omroepen efficiënter werken en kosten delen, zonder dat ze hun eigenheid hoeven op te geven.

Goedkeuring nog vereist

Ondanks de vreugde rondom de aankondiging is er nog een lange weg te gaan. De samenwerking tussen KRO-NCRV, Omroep MAX en WNL moet namelijk nog langs de interne democratische organen van elke omroep. De ledenraden en raden van toezicht van de drie organisaties moeten het plan beoordelen en goedkeuren voordat er verdere stappen kunnen worden gezet. Wanneer die goedkeuringen precies volgen, is nog niet bekendgemaakt.

Daarnaast zijn de exacte voorwaarden waaronder de samenwerking plaatsvindt nog niet openbaar. Die worden de komende periode verder uitgewerkt. De omroepen houden daarin een zekere slag om de arm, want zolang de ledenraden niet akkoord gaan, blijft de intentie een intentie.

De aankondiging van woensdag markeert echter een duidelijk kantelpunt. Het publieke omroepbestel organiseert zichzelf in snel tempo opnieuw, gedreven door financiële noodzaak en politieke druk. De vorming van vier omroephuizen, inclusief dat van KRO-NCRV, Omroep MAX en WNL, tekent zich daarbij steeds scherper af. De komende maanden worden beslissend voor de exacte invulling van die nieuwe structuur.