Man uit Ede staat terecht voor genocide Rwanda: ‘Betrokken bij dood van drieduizend mensen’

Meer dan dertig jaar na de verschrikkingen in Rwanda staat een 66-jarige man uit Ede terecht voor zijn vermeende rol in een van de gruwelijkste episodes van de twintigste eeuw. Het Openbaar Ministerie eiste dinsdag bij de rechtbank in Den Haag een levenslange gevangenisstraf tegen Eugène N., die wordt verdacht van betrokkenheid bij de genocide op de Tutsi-minderheid in Rwanda. De zaak raakt aan fundamentele vragen over gerechtigheid, internationale verantwoordelijkheid en de lange arm van het recht.

Verdachte leefde jarenlang in Nederland

Eugène N. werd in 2020 gearresteerd in Ede, de Gelderse stad waar hij op dat moment woonde. Zijn arrestatie kwam na een langdurig onderzoek van het Openbaar Ministerie naar zijn vermeende rol tijdens de genocide in Rwanda in 1994. Hoe lang hij precies in Nederland verbleef voordat hij werd opgepakt, is op basis van de beschikbare informatie niet volledig duidelijk. Wel staat vast dat hij op het moment van zijn aanhouding zijn leven in Ede had opgebouwd, ver weg van het land waar de beschuldigingen vandaan komen.

De genocide in Rwanda kostte in 1994 het leven aan naar schatting achthonderdduizend tot een miljoen mensen, voornamelijk Tutsi’s en gematigde Hutu’s. De massamoorden vonden plaats binnen een tijdbestek van slechts honderd dagen. Buurlanden, internationale gemeenschappen en westerse overheden werden achteraf bekritiseerd omdat zij te weinig of te laat ingrepen. Decennialang probeerden nationale en internationale rechtbanken de verantwoordelijken te berechten, ook degenen die naar het buitenland waren gevlucht.

Twee bloedige dagen in het Byiza-stadion

Volgens het Openbaar Ministerie speelde Eugène N. een rol bij de moorden op 24 en 25 april 1994 in het Byiza-stadion in Mbazi, een gemeente in het zuiden van Rwanda. Op die twee dagen zouden naar schatting drieduizend Tutsi’s om het leven zijn gebracht. Justitie stelt dat de verdachte daarbij betrokken was. De Telegraaf meldde bovendien dat Eugène N. volgens justitie een leidende rol zou hebben gehad, hoewel die kwalificatie in andere bronnen minder expliciet naar voren komt.

Het Byiza-stadion was tijdens de genocide een van de plaatsen waar grote groepen Tutsi’s bijeengedreven werden. Dergelijke locaties, van kerken tot scholen en sportcomplexen, werden in die periode veelvuldig gebruikt om slachtoffers te concentreren voordat de moorden plaatsvonden. Justitie baseert haar zaak op getuigenverklaringen en ander bewijsmateriaal dat in de loop van jaren werd verzameld. De precieze inhoud van de tenlastelegging en de volledige onderbouwing van het Openbaar Ministerie zijn op basis van de beschikbare bronnen niet volledig in kaart te brengen.

Zware strafeis van het Openbaar Ministerie

De eis van levenslange gevangenisstraf is de zwaarst mogelijke straf die het Nederlandse rechtssysteem kent. Het Openbaar Ministerie greep dus naar het uiterste middel in deze zaak. Dinsdag presenteerde justitie haar eis formeel bij de rechtbank in Den Haag, die in Nederland bevoegd is om te oordelen over internationale misdrijven zoals genocide en oorlogsmisdaden. De rechtbank in Den Haag heeft de afgelopen decennia vaker dit soort zaken behandeld, maar elk afzonderlijk geval trekt opnieuw veel aandacht vanwege de historische en morele gewicht ervan.

Het is belangrijk te benadrukken dat een strafeis nog geen veroordeling is. Eugène N. wordt verdacht van genocide en betrokkenheid bij massamoord. Hij geldt in juridische zin als onschuldig totdat de rechter een definitief oordeel heeft geveld. De rechtbank in Den Haag zal de argumenten van het Openbaar Ministerie wegen tegenover de verdediging van de verdachte, voordat zij tot een vonnis komt. Wanneer dat vonnis precies valt, is nog niet bekendgemaakt.

Belang van internationale gerechtigheid

Deze zaak illustreert hoe Nederland omgaat met zijn verplichting om internationale misdrijven te vervolgen, ook als die in het buitenland zijn gepleegd. Nederland past hierbij het principe van universele jurisdictie toe, wat betekent dat Nederlandse rechters bevoegd zijn over bepaalde zware misdrijven te oordelen, ongeacht waar ze zijn begaan. Bovendien geldt dit wanneer de verdachte zich op Nederlands grondgebied bevindt. Daarmee neemt Nederland een actieve rol in de internationale strijd tegen straffeloosheid voor misdrijven tegen de menselijkheid.

Voor nabestaanden van slachtoffers van de genocide in Rwanda betekent elke rechtszaak een hernieuwde confrontatie met het verleden. Tegelijkertijd bieden zulke processen de mogelijkheid op erkenning en genoegdoening. Organisaties die opkomen voor gerechtigheid na de Rwandese genocide volgen dit soort zaken dan ook nauwlettend. De uitkomst van de zaak tegen Eugène N. kan bovendien precedentwerking hebben voor toekomstige vervolgingen in Nederland.

Lange weg naar het vonnis

Na de strafeis van dinsdag wacht nu de volgende fase van het proces. De verdediging van Eugène N. zal haar standpunt naar voren brengen en de rechtbank zal beide kanten zorgvuldig afwegen. In zaken die betrekking hebben op internationale misdrijven, vergt het vergaren en toetsen van bewijs vaak jaren van intensief werk. Dat geldt ook voor de berechting zelf, die door de complexiteit van de aanklachten en de betrokken getuigen aanzienlijke tijd kan vergen. De rechtbank in Den Haag heeft nog geen uitspraakdatum vastgesteld.