Een rechtbank veroordeelt iemand voor poging tot moord, maar legt geen enkele extra straf op. Dat klinkt tegenstrijdig, maar voor Malek F. is dit precies de uitkomst van zijn rechtszaak dinsdag in Groningen. De 39-jarige tbs’er stak vorig jaar april een medepatiënt neer in de Mesdagkliniek, en de rechtbank vindt hem volledig ontoerekeningsvatbaar. De zaak roept opnieuw vragen op over beveiliging en behandeling binnen gesloten tbs-instellingen.
Bloedige aanval binnen de kliniek
In april van het afgelopen jaar escaleerde de situatie in de Mesdagkliniek in Groningen op gewelddadige wijze. Malek F. stak een medepatiënt in de hals en het gezicht, gebruikmakend van een scherf van een gebroken bord. Het slachtoffer raakte zwaargewond. Volgens de Telegraaf was het slachtoffer een joodse man, al is een antisemitisch motief door de rechtbank niet vastgesteld. De rechtbank beoordeelde uitsluitend de feitelijke handeling en de geestelijke toestand van de verdachte op het moment van de aanval.
Deskundigen stelden vast dat Malek F. lijdt aan schizofrenie. Tijdens de steekpartij bevond hij zich in een acute psychose. De rechtbank omschreef zijn toestand helder: “De verdachte hoorde stemmen die hem de opdracht gaven om de medepatiënt te doden.” Omdat hij volledig de grip op de werkelijkheid kwijt was, acht de rechtbank hem volledig ontoerekeningsvatbaar. Dat betekent dat hij niet strafbaar is voor zijn daden en wordt ontslagen van alle rechtsvervolging.
Geen nieuwe maatregel, wel schadevergoeding
De vraag die na zo’n veroordeling direct rijst, is wat er dan wel met de verdachte gebeurt. Het antwoord is simpel: niets verandert formeel. Malek F. ondergaat al tbs met dwangverpleging, opgelegd voor een eerdere ernstige steekpartij. Een nieuwe maatregel bovenop de bestaande heeft juridisch geen zin. Daarom nam de rechtbank het verzoek van het Openbaar Ministerie over: de lopende tbs-maatregel wordt voortgezet, conform het advies van deskundigen.
Toch gaat de uitspraak niet volledig zonder consequenties voor Malek F.. Hij moet zijn slachtoffer een schadevergoeding van 15.000 euro betalen. Bovendien werd het onderdeel “terroristisch oogmerk” van de aanklacht niet bewezen geacht. De officier van justitie vroeg zelf twee weken geleden om vrijspraak op dat punt, wegens gebrek aan bewijs. De rechtbank volgde dit standpunt. De veroordeling betreft daarmee uitsluitend poging tot moord, zonder terroristische kwalificatie.
Een patroon van geweld en psychose
Dit is niet de eerste keer dat Malek F. het nieuws haalt wegens ernstig geweld. In 2018 stak hij drie voorbijgangers neer op het Johanna Westerdijkplein in Den Haag. Alle drie de slachtoffers raakten zwaargewond. Ook toen was de aanleiding een psychose, veroorzaakt door zijn schizofrenie. Tijdens de behandeling van het hoger beroep in die zaak verklaarde Malek F. zelf dat hij instak “in opdracht van de duivel”. Hij had religieuze wanen.
In 2021 legde het gerechtshof hem in hoger beroep tbs met dwangverpleging op voor die Haagse steekpartij. Ook in die zaak werd hij volledig ontoerekeningsvatbaar geacht. Een celstraf volgde daarom niet. Malek F., een Syrische vluchteling, belandde zo in de Mesdagkliniek in Groningen, een instelling voor forensisch-psychiatrische zorg. Juist daar, in een omgeving bedoeld voor behandeling, vond de tweede gewelddadige aanval plaats.
Wat betekent dit voor het slachtoffer
Voor het slachtoffer van de aanval in de Mesdagkliniek is de uitkomst dubbel. Enerzijds erkent de rechtbank dat hem ernstig onrecht is aangedaan: de aanval was zwaar en de verwondingen aan hals en gezicht waren gevaarlijk. Anderzijds ziet het slachtoffer de dader niet achter de tralies verdwijnen, omdat ontoerekeningsvatbaarheid een celstraf uitsluit. De schadevergoeding van 15.000 euro is een financiële erkenning, maar geen vergelding in strafrechtelijke zin. Bovendien blijft de vraag hoe een dergelijke aanval kon plaatsvinden binnen een beveiligde psychiatrische instelling.
Tbs-klinieken zijn ingericht om zowel de samenleving als patiënten onderling te beschermen. Toch ontstond in de Mesdagkliniek een situatie waarbij een patiënt met een gebroken bord zijn medepatiënt zwaar kon verwonden. Dat roept vragen op over toezicht, veiligheidsprotocollen en de algehele situatie binnen dit soort instellingen, al zijn de antwoorden op die vragen niet onderdeel van deze rechtszaak.
Rechtbank volgt het Openbaar Ministerie
De Rechtbank Groningen volgde in vrijwel alle opzichten het standpunt van het Openbaar Ministerie. Dat is opmerkelijk, maar ook logisch: de deskundigen, de officier van justitie en de rechters kwamen alle drie tot dezelfde conclusie. Malek F. kon niet anders handelen dan hij deed, gezien zijn ernstige psychiatrische toestand. Behandeling, niet bestraffing, is het enige zinvolle antwoord op zijn situatie. Zijn lopende tbs-maatregel biedt die mogelijkheid, en de rechtbank acht het dan ook verantwoord die maatregel voort te zetten.
Vervolg in de Mesdagkliniek
Malek F. blijft dus waar hij is: onder dwangverpleging in een forensisch-psychiatrische setting. Zijn behandeling gaat door, al laat de aanval in april zien hoe moeizaam de vooruitgang verloopt. De tbs-maatregel heeft geen vaste einddatum en wordt periodiek getoetst. Zolang deskundigen hem als gevaarlijk beschouwen, blijft hij opgenomen. Voor de buitenwereld betekent dit dat Malek F. voorlopig niet op vrije voeten komt. De rechtbank heeft met deze uitspraak een duidelijke lijn getrokken: veroordeling voor de daad, geen extra straf vanwege zijn toestand, en continuïteit in de behandeling die al loopt.
Bronnen en credits
Bronnen: NOS, Telegraaf.nl
