Ze stonden klaar toen het erop aankwam. Breda, Leiden, Almere, Dronten en Berg en Dal reageerden als eerste op de noodkreet van asielminister Bart van den Brink en boden snel extra opvangplekken aan voor asielzoekers. Het resultaat is zichtbaar: het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel zit weer onder het maximale aantal van 2000 bewoners, en de winteropvang in Biddinghuizen is vrijdag zoals gepland ontruimd en leeggeraakt. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers, het COA, bevestigt de doorbraak.
Noodkreet van minister Van den Brink
Asielminister Bart van den Brink van het CDA riep gemeenten eerder deze week dringend op om bij te springen met tijdelijke noodopvang. Ter Apel zat al geruime tijd gevaarlijk dicht bij zijn maximale capaciteit, met alle gevolgen van dien. De situatie was al langer nijpend. Het COA betaalde tot nu toe al 6,5 miljoen euro aan dwangsommen omdat de bezetting in Ter Apel structureel te hoog was. Bovendien liep de afgesproken sluitingsdatum van de winteropvang in Biddinghuizen snel naderbij. De minister had weinig tijd om te verliezen.
De winteropvang in Biddinghuizen is een tijdelijke maatregel die ieder jaar in het koudere seizoen wordt ingezet om de druk op het reguliere systeem te verlichten. Die opvang is echter altijd bedoeld als tijdelijke oplossing. Zodra het voorjaar aanbreekt, moeten asielzoekers elders worden ondergebracht. Juist dat moment, de overgang van winter naar zomer, zorgt ieder jaar opnieuw voor druk op het netwerk van opvanglocaties. Bovendien waren er nauwelijks gemeenten die op eigen initiatief extra plekken aanboden, wat de situatie verder onder druk zette.
Vijf gemeenten bieden snel hulp
De reactie van gemeenten liet gelukkig niet lang op zich wachten. Als eerste meldde Breda zich. Vanuit de winteropvang in Biddinghuizen zijn sindsdien al 500 mensen overgebracht naar Breda, waar ze de komende vier weken kunnen verblijven. Dat geeft het systeem de broodnodige lucht. Daarna volgden de andere gemeenten snel. Dronten biedt bij een bestaand asielzoekerscentrum zo snel mogelijk 200 nieuwe plekken aan. Almere stelt 170 plekken beschikbaar, terwijl Leiden ruimte maakt voor 70 asielzoekers. Berg en Dal heeft 64 hotelbedden vrijgemaakt.
Samen zorgen deze gemeenten voor een aanzienlijke verlichting van de druk. Bovendien is de bijdrage van Breda in aantallen het grootst en veruit het meest zichtbaar. Zonder die stap had de ontruiming van Biddinghuizen op korte termijn vrijwel zeker problemen opgeleverd. Vervolgens konden ook kleinere gemeenten aansluiten, waardoor de bezetting in Ter Apel zichtbaar daalde. Het COA meldt dat dit zonder de inzet van de gemeenten niet mogelijk was geweest.
Miljoenen aan dwangsommen en illegale opvang
De situatie die zich in Ter Apel al jaren afspeelt, kent een prijskaartje. Het COA betaalde al 6,5 miljoen euro aan dwangsommen omdat het aanmeldcentrum te vaak boven de toegestane limiet zat. Dat geld had anders nuttig ingezet kunnen worden voor extra opvangcapaciteit of begeleiding. Bovendien is het niet alleen Ter Apel dat kampt met dit soort problemen. Ook de gemeente Hardenberg ontvangt momenteel dwangsommen, omdat daar nog steeds ruim 400 asielzoekers in een azc verblijven, terwijl dat tegen de gemaakte afspraken in gaat. De gemeente had verwacht dat de locatie al langer gesloten zou zijn.
Daarnaast is er een situatie in Epe. Daar is, eveneens zonder toestemming van de gemeente, nog steeds een hotel in gebruik als opvanglocatie. Zowel in Hardenberg als in Epe zorgt dit voor spanningen met de lokale overheden, die zich overvallen voelen door beslissingen die boven hun hoofd worden genomen. Die situaties laten zien dat de druk op het asielnetwerk niet beperkt blijft tot Ter Apel alleen, maar breder speelt in het land.
Wat dit betekent voor asielzoekers en gemeenten
Voor de asielzoekers zelf is de verhuizing van Biddinghuizen naar andere locaties opnieuw een verplaatsing in een al onzekere periode. Toch biedt het hen tijdelijk een stabielere omgeving dan een overvolle noodlocatie. Gemeenten als Breda nemen daarmee een reële verantwoordelijkheid op zich. Zij kunnen echter niet oneindig opvang blijven bieden. De vier weken die Breda nu aanbiedt, zijn nadrukkelijk tijdelijk. Daarna moet het COA opnieuw zorgen voor duurzame opvangplekken.
Voor de gemeenten die nu wél bijspringen, is het een politiek gevoelige stap. Lokale weerstand tegen asielopvang is in meerdere plaatsen aanwezig. Bovendien voelen sommige gemeenteraden dat zij worden geconfronteerd met een nationale verantwoordelijkheid die zij zelf niet hebben gecreëerd. Toch lijken Breda, Almere, Leiden, Dronten en Berg en Dal bereid die verantwoordelijkheid nu te dragen, al is het maar tijdelijk.
Structureel tekort blijft zorgpunt
De snelle hulp van vijf gemeenten geeft het systeem even lucht. Toch lossen deze noodmaatregelen het onderliggende probleem niet op. De opvangcapaciteit in Nederland is al jaren structureel te krap voor het aantal asielaanvragen dat binnenkomt. De situatie in Ter Apel is daarvoor het meest zichtbare symbool geworden, maar de kern van het probleem ligt dieper. Zonder nieuwe permanente opvanglocaties en een bredere spreiding over gemeenten, zal de druk bij het volgende seizoen opnieuw oplopen.
Minister Van den Brink zal de komende weken moeten laten zien of zijn aanpak verder gaat dan deze noodoproep. De dwangsommen voor Hardenberg en de ongeautoriseerde opvang in Epe illustreren dat het systeem op meerdere plekken tegelijk kraakt. Bovendien blijft de vraag hoelang gemeenten bereid zijn bij te springen als het Rijk structureel te weinig permanente plekken organiseert.
Volgende stap voor het COA
Nu Biddinghuizen is leeggelopen en Ter Apel weer onder de limiet zit, is de directe crisis voorlopig bezworen. Het COA staat echter voor de taak om de 500 mensen die tijdelijk in Breda verblijven, na vier weken opnieuw te plaatsen. Daarvoor zijn structurele afspraken nodig met gemeenten, niet alleen een oproep in een crisissituatie. Minister Van den Brink en het COA zullen de komende weken concrete stappen moeten zetten om herhaling van de overcrowding in Ter Apel te voorkomen, want de zomer brengt doorgaans een nieuwe stijging van het aantal aankomsten.
Bronnen en credits
Bron: Nieuws.nl
